Adrenal Bez Hormonları ve Kalsiyum Metabolizması

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

 

¡      Adrenal Bez Hormonları
¡Adrenal bezler
¡Her biri 5-10 gr ağırlığında
¡Her iki böbreğin üstünde,%80’i korteks, %20’si medulladan oluşur,
¡
¡Korteks
¡Zona glomerulosa
lHipofizer ACTH’dan bağımsız olarak çalışır
lMineralokortikoidleri salgılar
¡Zona fasikulata
lACTH etkisinde glikokortikoidleri salgılar
l
¡Zona retikülaris
lAdrenal androjenlerin sentez yeridir
¡Glikokotikoidler
¡Kortizol (hidrokotizon)
¡(etkinliğin % 95’inden sorumlu)
¡Kortikosteron % 4’ünden
¡Kortizon % 1’inden (karaciğerde yapılır)
¡
¡Kortizol, dolaşımda transkortin veya kortikosteroid bağlayan globulin (KBG) tanınır
¡ KBG düzeyleri gebelikte artar.
¡
¡Feed back düzenlenme
¡

Kortizolün Fizyolojik Etkileri   
   
1-Metabolik etkiler: (kh., protein ve yağ met.)
2- Vücudun stres cevabına etkileri,
3- Antienflamatuar etkiler,
4-Diğer sistemik (organlar üzerine) etkiler.
¡
¡Karbonhidrat metabolizması üzerine etkileri
¡ Kan glikozunu artırıcı etki gösterir,  diabetojenik etki:
¡Glikoneojenezi ­ yolu ile ,
¡Hücrelerin glikoz kullanım hızını azaltmak suretiyle hiperglisemiye neden olur;
lKortizol salınımının yüksek olduğu koşullarda bu  artış normalin %50’ sini geçer
¡Kortizolün protein metabolizmasına etkisi
¡Karaciğer hariç tüm vücut hücrelerinde protein depolanmasını azaltır.
¡Karaciğer dışında hücrelere aminoasit taşınmasını azaltır.
¡Salınımının aşırı olduğu koşullarda protein depoları  giderek azalır, protein katabolizması baskın bir hale gelir
lKaslarda erime,
lLenfoid dokuda yıkım oluşur,
  Lenfoid dokunun baskılanması, ciddi bir  immün depresyona sebep olur.
¡
¡
¡
¡
¡
¡
Yağ metabolizmasına etkileri
¡
Strese karşı direnç
¡
¡Her türlü stres (mental, infeksiyon, cerrahi, travma vb.) ACTH ve  kortizol salınımını uyarır.
lBu etkiler hipotalamo–hipofizer-adrenal aks aracılığı ile gerçekleşir.
l
lStres sonrası artan sempatik etki ile medulladan katekolamin salınımı da artar.
¡
¡Organizma ortaya çıkan akut metabolik değişikliklerle streslere adaptasyon gösterir
¡
¡Kortizolün Anti-enflamuatuar Etkileri
¡Lizozomal membranların stabilizasyonu
¡
¡Kapiller permeabiliteyi azaltarak doku ödeminin azaltır
¡
¡Lökositlerin dokularda mobilizasyon ve fagositoz yeteneğini azaltır
¡
¡Lökositlerden IL-1 salınımını azaltarak antipiretik etki gösterir,
¡
¡İmmun sistemi baskılar, T lenfositler yapımını azaltır,  antikorların aşırı reaksiyon oluşturmasını önler.
¡Kortizolün vücuttaki diğer etkileri-1
¡Kemik iliği üzerine etkisi, kemik iliğinde kan hücrelerinin sentezini artırır.
¡
¡Vasküler etkisi , Kardiyak verimi ve vasküler tonüsü artırır.
¡
¡Gastrik etkisi , hücre proliferasyonunu azaltır, HCL salgısını artırır.
¡Kortizolün vücuttaki diğer etkileri-2
¡Psikonöral etkisi, aşırı salgısı psikotik ve depresif etkiler oluşturur.
¡Büyümeye etkileri , normal miktarları BH için uyarıcıdır.
¡Renal etkileri;  serbest su ve ürik asit atılımını kolaylaştırır
¡Fetus büyümesinde ve fetal akciğerlerin olgunlaşmasına etkisi , fetal dönemde surfaktan sentezi için kortizol gereklidir
¡
¡Gikokortikoid salgısının düzenlenmesi
¡GK salgısı hemen tamamen ACTH ile kontrol edilir.
¡ACTH salınımı üzerine etkili olan üç önemli faktör vardır:
 
  1) Stress: En önemli uyaran
  2) Kan kortizol düzeyi:  (-) feed back etki ACTH’ nin salınımını belirler,
  3)Serotonin CRH üzerine uyarıcı bir nörotransmitterdir,
  (GABA CRH salınımına ve dolayısıyla kortizol salınımı üzerine inhibitör)
¡Kortizolün sirkadiyan salgı ritmi
¡Uyku ritmine bağlı olarak kortizolün günlük sekresyonu ve plazma konsantrasyonu belirli bir sirkadiyan ritm gösterir.
¡
¡MİNERALOKORTİKOİDLER
¡Ekstrasellüler sıvının hacim ve iyon konsantrasyonunu düzenlerler,
¡
¡Tüm aktivitenin %95’i aldosterona aittir
¡
¡     Aldosteron
¡Toplayıcı kanallarda Na+’un geri emilmesini ve K+’un atılmasını sağlar.
¡
¡Hücrelerarası sıvıda Na+’u korurken daha fazla K+’un idrarla atılmasına yol açar.
¡
¡Ter, tükrük bezleri ve intestinal epitelde aynı yönde etki gösterir.
l® idrar, feçes, tükrük ve terde sodyum kaybının azalması
¡
¡Aldosteron Salınımının Kontrolü
    1) Ekstrarenal Mekanizmalar:
lHiperkalemi
lHiponatremi
lACTH etkisi
2) Renal mekanizmalar:
lRenin-Ang-Ald. sistemi
¡Ektrasellüler sıvının K+ konsantrasyonunun etkisi
¡Hiperkalemi aldosteron salınımını uyaran en önemli faktördür,(plazma K+ @3,5-5.5  meq/L)
¡Plazma K+ konsantrasyonu%10 arttığında aldosteron sekresyonunda iki katlık artışa sebep olur.
¡
¡Plazma Na+ konsantrasyonunun etkisi
¡% 10’luk bir azalma (hiponatremi) glomerüloza hücrelerine direkt etki yapar.
l
l
lHiponatremi genellikle hipovolemi ile de beraber Renin–Angiotensin sistemi üzerinden de indirekt yolla aldosteron salınımını uyarabilir.
¡ACTH’un  etkisi
¡
¡ACTH ‘nin aldosteron salınımı üzerine zayıf bir etkisi vardır.
¡
¡ACTH yokluğunda  Z.fasikülata tamamen atrofiye uğrar, ancak glomeruloza hücreleri fazla etkilenmez.
¡Renal Mekanizmalar
  Renin–Angiotensin-Aldosteron sistemi
lRenin Juksta Glomerüler hücrelerde sentezlenir ve depo edilir.
lKaraciğerde yapılan anjiotensinojeni anjiotensin I’e çevirir
lAnjiotensin I akciğerde anjiotensin dönüştürücü enzim (ACE) ile anjiotensin II’ye çevrilir
lAnjiotensin II vazokonstrüktör etki gösterir.
lAnjiotensin II ayrıca aldosteron salgısını ve susama hissini uyarır
¡
¡Adrenal Androjenler
¡Dehidroepiandrosteron (DHEA): özellikle fetal yaşam sırasında önemlidir.
¡Etkisi testesteronun %20’si gücündedir
¡Proteinler üzerinde anabolizandırlar
¡

HİPOADRENALİZM
(ADDİSON HASTALIĞI)

¡Otoimmünite,  tbc veya diğer enfeksiyonlarla bezin harabiyeti sonucu oluşur
¡Na+ atılırken, K+tutulur ve plazmada K+artar
¡
¡Artan K+ etkisiyle aritmiler ve miyokardın kontraktilitesinde azalma ölüm sebebidir.
¡
¡Na ve Cl ile sıvı kaybı hipotansiyona sebep olur, (bu hastalarda tuz iştahı artmıştır),
¡
¡kardiyojenik veya hipovolemik bir şok gelişebilir.
¡
¡Hiperkalemik  metabolik asidoz gelişir
¡
¡Kortizol eksikliğinin etkileri
¡
¡Kan glikozu normal sınırlarda tutulamaz (Hipoglisemi)
¡
¡Enfeksiyonlara direnç azalmıştır. Bazen basit bir  ÜSYE bile ölüm sebebi olabilir
¡
¡Hiperpigmentasyon vardır (Kortizol eksikliği ® ACTH artışı ® MSH etkisi bariz hale gelir ® hiperpigmentasyon meydana gelir.)
¡
¡Primer Hiperaldosteronizm
(Conn sendromu)
¡Z glomeruloza hücre tümörü
¡Hipertansiyon daima vardır.
¡
¡Renal K+ ve H+ sekresyonu  arttığı için Hipokalemi ve Metabolik Alkaloz meydana gelir.
¡
¡Plazma renin aktiviteninde azalma vardır.
¡
¡Plazma K+ = 3,5 – 5,5 mEq/L’den 1–2 meq/L düzeyine düşünce oluşan hipokalemi kaslarda paraliziye neden olur.
¡Kas ve sinir lifinde membranında aksiyon potansiyeli iletisi engellenir.
¡
¡Adrenal Hiperfonksiyonu (Cushing sendromu)
  Kortizol fazladır, ACTH baskılanmıştır;
lVücut proteinleri tüketilmiş, derialtı yağ doku azalmış, kaslar ince ve zayıftır.
lYaralar zor iyileşir, önemsiz darbeler bere ve çürüklere neden olur
l Yağ dağılımı bozulur (bufalo hörgüçü, aydede yüzü)
l Deri incelir ve saydamlaşır
l Kemiklerin protein matriksi kaybolur (osteoporoz)
¡
¡
¡kan glikozu bazen %200 mg.  üzerine çıkar:
¡immun depresyon sonucu enfeksiyonlar öldürücü olabilir
¡Hastalık ACTH artışı ile ilgili ise adrenal androjenlerin yapımı da artar (Hirşutizm sebebi)
¡Erkekte hipogonadizm-empotans, kadında amenore gelişir..
¡Yaklaşık %85 hastada hipertansiyon vardır
¡
¡
Tanı
¡İdrarda 17. hidroksi steroid miktarı artmıştır,
¡ACTH düzeylerine bakılır, bezdeki tümörlerde düşük, ektopik tümörlerde yüksektir,
¡İnsüline dirençli hiperglisemi vardır,
Tedavi:
Sebep  bir tümör ise cerrahi tedavi ile alınmalıdır .
¡Adrenogenital Sendrom
¡Z. Retikülaristen salınan androjenler (dihidroepiandrosteron ve androstenedion) zayıf androjenlerdir.
¡
¡Z. Retikülariste androjen salgılayan tipte adenomlar, tümörler geliştiğinde erkekte cinsel maturasyon erken gelişir (puberte prekoks).
¡
¡kızlarda fazla androjen yapımı Adrenogenital sendrom yol açar
¡
¡Adrenogenital Sendrom
  Dişide virilizm gelişir:
¡Hirsutizme ek olarak erkek sekonder seks karakterlerinin varlığına denir
  – Ses kalınlaşması
  – Kas kitlesinde artma
  – Meme atrofisi
  – Alında erkek tipi saç dökülmesi
  – klitoris hipertrofisi
¡
¡
Kalsiyum
¡Vücuttaki 1000-1200 g kadar kalsiyumun %99’u kemiklerde ve dişlerde bulunur (fosfat ile hidroksi apatid kristalleri oluşturur),
¡
¡Bunun %1’i periostal aralıktaki değişebilir kalsiyumdur.
¡kan kalsiyumu
¡Normal düzeyi 9-11 mg/dl
l%50 iyonize durumda
¡DEĞİŞEBİLEN KALSİYUM:
  Çogu subperiostal aralıkta az kısmı karaciğer ve gastrointestinal dokularda, plazma iyonize kalsiyumu ile yer değiştirmek üzere hazır halde bulunan kalsiyumdur
¡
¡       Ca+2 emilimi ve taşınması
¡Besinlerle alınan kalsiyumun %30-50 kadarı emilir, PTH, kalsitonin ve Vit-D emilimi düzenlerler,
¡Non-iyonize kısmı proteinlere (%80 albumine, %20 globuline)  ve sitrat, fosfat, sülfat ile kompleks oluştur (%10 ).
¡
¡
¡Kalsiyumun vücuttaki önemi
vİkincil haberci olarak (kalmoduline bağlanarak kas   kasılması, ekzositozlar, protein fosforilasyonları vs.)
vNöromusküler eksitabilite (nöromusküler kavşak fonksiyonları),
vKan pıhtılaşması,
vMembran transportu,
vEnzim reaksiyonları,
vSekretuar olaylar,
vHormonların ve nörotransmiterlerin salınımları,
vKemik, diş mineralizasyonu
v
¡Ca+2 homeostazisini düzenleyen  hormonal faktörler
¡
vParathormon (PTH), Ca+2 ­, P ¯
vKalsitonin, Ca¯ ve P ¯
vKalsitriol(1,25Dihidroksikolekalsiferol). Ca ­ ve P ­
¡
¡Hipotalamus ve hipofizin kontrol edici  etkisi yoktur.
v
¡
¡Paratiroid Bezleri
¡Tiroid bezinin arkasındadırlar,
¡
¡Bezin parankimasındaki “Chief (esas) hücreleri” kalsiyum ve fosfat metabolizmasında çok önemli rolü olan PTH üretimini yaparlar.
¡PTH sekretuar granüllerde depolanır ve gerektiğinde hücre yüzeyinden ekzositozla salınır.
¡
¡
¡PTH salınımı ve etkileri
¡
¡Hipokalsemi PTH salınımı için temel uyarandır,
¡
lTemel etkisi plazma Ca+2’unu artırıcı, fosfatı ise düşürücü yöndedir
¡
¡PTH etkileri
  1. Kemikte osteoklastik aktiviteyi artırır, böylece kana doğru rezorbsiyon artar
l
2.Osteositik membranda Ca pompasını aktive ederek de kalsiyum ve fosfat ESS’ya pompalanır,
¡
¡        Böbreklerdeki direkt etkisi
¡PTH direkt olarak böbreklerden Ca+2’un  geri emilimi artırır,
¡
¡Böbreklerde kalsiyumun yanında Mg+2 geri emilimini de uyarır, HCO3 atılımını ise arttırır.
¡        Böbreklerdeki indirekt etkisi
¡PTH böbreklerde aktif Vit-D3 (1,25-dihidroksi-kolekalsiferol) oluşumunu katalizleyen renal 1a-hidroksilazın aktivasyonuna yol açar.
¡
¡Böylece aktif Vit-D3 etkisiyle intestinal Ca+2 emilimi hızlanır.
¡
¡Salgının Düzenlenmesi
¡Plazma kalsiyum düzeyi üzerinden olur
¡
¡Paratiroid bezinden geçen kan içeriği bilgi sağlar
¡
¡Plazma kalsiyumunda %1’lik bir düşme PTH aktivitesini %100 artırır
¡
¡Uzun süre düşük kalsiyum bezlerde hipertrofiye yol açar, aksine, uzun süre yüksek kalsiyum ise bezin küçülmesi neden olabilir
¡Aktif D Vitamini  (kalsitriol)
  • Kalsitriol; Ca+2 metabolizmasında PTH ile birlikte düzenler
  • Barsaklardan Ca emilimini artırır. Barsaktan fosfat absorbsiyonunu arttırır.
  • Kemikte kalsiyumun hem rezorbsiyonu hem de depolanması üzerine etkili (Az miktardaki Vit-D kemikte kalsifikasyonu sağlarken fazla miktardaki Vit-D bunun tersi etkilere neden olur.
¡Vitamin  D Metabolizması
Kolestrol  Dehidrokolestrol  Kolekalsiferol
¡Sentezi etkileyen faktörler
¡Prolaktin ve somatotropin (BH) 1a-hidroksilazın aktivitesini arttırırlar.
¡
¡Böylece emzirme ve büyüme sürecinde artan kalsiyum ihtiyacının karşılanmasında rol alırlar.
¡Plazma kalsiyumu düşük olduğunda kalsitriol sentezi artar, tersinde ise inaktif bir metabolit olan 24,25 Vit-D3 ‘ün böbrekte yapımı artar.
¡
¡D Vitamininin etki mekanizması
ü Barsak villüslerinde esas etkisi Ca-ATP az’ı ve kalmodulin sentezini uyarır.
ü
ü Kalsitriol kemikte osteoblastlarda osteokalsin (kalsiyum  bağlayıcı protein) yapımını artırmaktadır.
ü Kalsitriol böbrek tubulüslerinden de Ca+2 taşınmasında rol oynayan taşıyıcı proteinlerin sentezini de artırarak ve PTH etkisini uyararak Ca tutulumunu arttırmaktadır.
¡  Kalsitonin
  • Parafollüküler C hücrelerinden salınır, etkileri PTH’a tamamen zıttır,
  • Osteoklastik aktiviteyi azaltır, osteoblastik aktiviteyi uyarır. Böylece rezorbsiyonu kısıtlayarak Ca++ depolanmasını arttırır,
  • Böbrek tubuluslarından Ca++ emilimini azaltır.
¡
  • Kalsitonin özellikle genç yaşlarda daha aktif bir hormondur
  • Büyüme ve laktasyon gibi durumlarda kalsitoninin aşırı kemik rezorbsiyonunun önleyerek kemikleri koruduğu düşünülür.
  • Ca dengesinde minör role sahiptir,
¡
¡
Kalsitoninin ESS’da gelişebilecek tehlikeli bir hiperkalseminin önlenmesinde rol oynar.
  • Erişkinde, Paget hastalığı gibi osteoklastik aktivitenin çok arttığı durumlarda kalsitonin salınımı artar.
  • Böylece kemik rezorbsiyonunu azaltılır ve kemiklerin zayıflamasını önlenir.
  • Doğadan elde edilen kalsitoninlerin en güçlü olanı alabalık kalsitoninidir.
¡
¡Salgılanma
¡Kan kalsiyum konsantrasyonundan etkilenir, %10 kadar bir artış  olduğunda kalsitonin salınımı derhal iki katına çıkar.
¡Gastrinin kalsitonin salgılatıcı etkisi vardır
¡
¡Hiperparatiroidizm
¡Hiperkalsemi
¡Hipokalemi
¡Hipofosfatemi
¡Kemiklerin (osteoklastik aktivite artışı) demineralizasyonu
¡Kalsiyum taşları (Metastatik kalsifikasyon)
¡
¡Hipoparatiroidizm
¡Hipokalsemi
¡Hiperfosfatemi
¡Plazma Ca düzeyinin 7 mg/dl altına düşmesiyle tetani belirtileri ortaya çıkmaya başlar.
¡Larinks kaslarının tetanik spazmı ile solunum fonksiyonları bozulur ve hasta ölebilir.
TEDAVİ:
¡PTH
¡Kalsiyum
¡D vitamini
¡Raşitizm (Rikets) Hastalığı
¡D vitamini eksikliğinde çocuklarda raşitizm meydana gelir.
¡
¡Özellikle güneş görmeyen çocuklarda sık görülür.
¡Ekstrasellüler sıvıda Ca+2 ve fosfat yetersizliği olur.
¡
¡Bu çocuklarda kemik büyümesi ve diş gelişimi olumsuz yönde etkilenmektedir.
¡
¡
Raşitizmin tedavisinde:
¡
¡Diyette Ca+2  ve fosfatların bulunması,
¡
¡Yüksek doz D Vitamini uygulanması
¡
¡Çocukların yeterince güneş ışığı alması sağlanır.
¡
¡OSTEOMALASİ (ERİŞKİN RAŞİTİZMİ)
¡
¡Erişkinde yetersiz Ca+2  alımı veya D vitamini yetersizliği sonucu oluşur.
¡
¡Tetani oluşturacak kadar ciddi olmamakla beraber, kemik  zayıflığı sonucu kolay kırıklar oluşabilir..
¡
¡Osteoporoz
 Genellikle yaşlılıkta ortaya çıkan bir kemik hastalığıdır.
¡
¡Osteoporoz; osteomalasi ve raşitizmden farklı olarak kemikte osteoblastik aktivitenin oldukça azaldığı bir hastalıktır.
¡
¡Kemik depolanma hızı azalmıştır. Bazen de hiperparatiroidizmde olduğu gibi osteoklastik aktivitenin oldukça artması sonucu da görülebilir.
¡
Osteoporoz sebepleri
  • Menopoza bağlı olarak osteoblastik aktiviteyi uyaran yeterli östrojen hormonunun bulunmayışı,
  • Sedanter yaşam ile kemikler üzerinde fiziksel stresin azlığı,
  • BH, T3-T4 ün ileri yaşlarda giderek azalması
  • C-vitamini eksikliğine bağlı olarak osteoblastik aktivitenin azalması,
  • Aşırı kortizol salınımı veya eksojen alımı ile protein yıkımının artması.
¡

Bir Cevap Yazın