Asit Baz Fizyolojisi

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

 

lASİT- BAZ DENGESİNİN DÜZENLENMESİ
lASİT- BAZ DENGESİNİN  ÖNEMİ
lEnzimlerin, hormonların fonksiyonları ve vücut sıvılarındaki iyonların dağılımı asit-baz dengesiyle çok yakından ilişkilidir.
l
lEnzim  aktiviteleri için H+ iyon konsantrasyonunun sabit ve dar sınırlar içerisinde tutulması gerekir.
l
lFizyolojik mekanizmaların normal olarak işleyebilmesi ve homeostazis için bu zorunludur,
l
l
l
lASİT ve BAZ TERMİNOLOJİ
lH+  iyonu verebilme yetenegi olan maddelere asit,
l
lH+  iyonu bağlama yetenegi olan maddelere ise baz denir.
lBir eriyikte,hidroksil  (OH-) iyonu H+ iyonu konsantrasyonundan fazla ise o eriyik bazik, aksi durumda ise asidik olur.
lAsit-Baz Dengesi
lVücutta değişik metabolik süreçlerde, sürekli olarak asidik ve bazik yapılar oluşur,
l
lAkciğerler ve böbrekler tarafından yürütülen güçlü kontrol mekanizmaları ile ESS’da pH 7.35-7.45 arasında tutulur,
l
lBir asidoz söz konusu olduğunda nöronal eksitabilite azalmasına bağlı koma meydana gelir.
l
lAlkaloz koşullarında ise MSS’de nöronal eksitabilite artışına bağlı tetani ve konvülsiyon ortaya çıkabilir.
l
lBazı hastalıkların seyrinde (örn: Diabetes Mellitus, akciğer ve dolaşım sistemini ilgilendiren hastalıklar) gelişebilen asidozlar  vital fonksiyonları olumsuz yönde etkiler ve o hastalığın tedavisini zorlaştırır.
l
l
lAsidozlarda K+ retansiyonu (hiperkalemi) ve Na kaybı (hiponatremi),
l
lAlkalozlarda ise daha çok K+ kaybı (hipokalemi) gözlenir.
l
lAsidozlar ciddi kardiyak aritmilere sebep olur ve,  katekolaminlerin aktivitelerindeki bozulmaya bağlı  olarak derideki damarlarda vazodilatasyon meydana gelir.
l
lVücut sıvılarındaki pH değerleri
lArteriyel kanda pH= 7.45
l
lVenöz kanda interstisyel sıvıda pH= 7.35  (ilave CO2’e bağlı olarak biraz düşük)
l
lIntrasellüler ortamlarda pH plazmadan biraz düşüktür (6.0-7.4)
lKanda H+ iyon konsantrasyonu oldukça düşüktür
l
l0.00004 mEq/L ( = 4×10-5 mEq/L ) 40nEq/L
l0.00000004 Eq/L ( = 4×10-8 Eq/L )
Bu değer, Na+ iyon konsantrasyonunun 3 milyonda biri kadardır
l
lpH   H+ iyon konsantrasyonunun (-) logaritmasıdır
l[ H+ ] = 4×10-5 mEq/L = 4 x 10-8  Eq/L
lpH  =  log  1/ [ H+ ]
  = -log  [ H+ ]
  = -log 4 x 10-8
  =  7.40
l
l
l
Metabolizma sırasında oluşan asitler
lHCl
lH2CO3
lÜrik asit
lAsetoasetik asit
lb-Hidroksi bütirik asit
lH2SO4
lGlutamat, sitrat, aspartad vb.
Metabolizma sırasında oluşan bazlar
lHCO3-
lHPO4-2
lVücut proteinleri
  ( özellikle Hb )
l
lVücut sıvılarında pH’ı normal sınırlarda tutmaya çalışan üç farklı mekanizma
l
lAsit – Baz Tampon Sistemleri
l
lRespiratuar Kontrol Mekanizmaları
l
lRenal Kontrol Mekanizmaları
lTampon madde
lBir sıvıya bir asit veya alkali ilavesiyle [H+]’da belirgin bir değişikliği engelleyen iki veya daha fazla bileşik içeren bir eriyiğe tampon eriyik (asit-baz tamponu) denir.
l
lVücut sıvılarında bu eriyikler ve aynı özelliklere sahip olan protein tamponları  mevcuttur.
l
lTamponlar asit-baz dengesindeki bozuklukları saniyeler içerisinde, düzeltebilen maddelerdir
l
lAkut değişiklere çok hızlı olarak cevap verirler, böylece diğer güçlü mekanizmalar devreye girinceye kadar ortamı koruyarak zaman kazandırırlar
lVücut sıvılarındaki tampon sistemler
lHCO3- tampon sistemi
l
lProtein tampon sistemleri
l
lHPO4-2 tampon sistemi
lPlazma Bikarbonat Tampon Sisteminin işleyişi
(H2CO3  /  NaHCO3)
lOrtama çok güçlü bir asit girdiğinde
lOrtama güçlü bir baz ilave olursa
lKarbonic Asid-Bikarbonat Tampon Sisteminin Plasma pH Regulasyonundaki Rolü
(asidozun düzeltilmesi)
lKarbonic Asid-Bikarbonat Tampon Sisteminin Plasma pH Regulasyonundaki Rolü
(alkalozun düzeltilmesi)
lHenderson-Hasselbalch Denklemi
Bir tampon sistemde:
        HA                       H+  +  A-
Denge durumunda
          [H+]  x  [A-]
K      =
                [HA]              
Bir tampon sisteme H+   veya OH-   eklendiğinde pH değişimlerini tanımlamak için Henderson-Hasselbalch eşitliği kullanılır :
pH = pK + log [A-] / [HA]  olur,   
l
l
lBikarbonat sistemi iki nedenle önemlidir:
l
lBikarbonat (HCO3−) ekstraselüler sıvıda nispeten yüksek konsantrasyonlarda bulunur,
l
lPCO2 akciğerler, plazma [ HCO3−]’ı böbrekler tarafından kısa sürede regüle edilir.
lFosfat Tampon Sistemi
(  H2PO4  /  HPO4-2  )
lİntrasellüler ve üriner ortamların başlıca tampon sistemidir. (pK değeri 6.8 dir)
l
lEkstrasellüler ortamda fazla etkili değildir.
l
lH2PO4     =   asit
l
lHPO4-2   =   baz
  (  Na+ ile Na2HPO4 tuzu oluşur,
  bu tuz bazik bir etki gösterir.  )
l
lProtein Tampon Sistemleri
l
lEn önemlisi Hemoglobin’dir
l
lHb’deki histidin artıklarının imidazol grupları bu tamponlama yeteneğini sağlar
lEritrosit ve Hb’nin önemli tamponlama özelliği vardır
l
lEritrositlerin miktarı oldukça fazla,
l
lEritrosit membranlarının iyonlara geçirgenliğinin çok fazla,
l
lKandaki  CO2  membranları çok hızlı olarak geçebilmekte
l
lKandaki CO2’in %70’i eritrositlere difüze olarak bikarbonat şeklinde taşınır.
l
l
l
lH2CO3          H+  +  HCO3-
  (HCO3- plazmaya difüze olur, bu esnada iyon dengesini sağlamak üzere bir Cl eritrosit içine girer, buna Cl kayması denir)
lHb derhal serbest  H+   iyonlarını bağlar:
lH+   +  Hb-         HHb
            (Hidrojen tamponlanmış olur)
l
lVücut hücreleri arasında, protein miktarı en fazla olan hücreler eritrositlerdir.
l
lBu bakımdan Hb tampon sisteminin tamponlama gücü HCO3 tampon sisteminden 6 kat fazladır.
l
l
l

ASİT- BAZ DENGESİNDE RESPİRATUAR (SOLUNUMSAL) KONTROL MEKANİZMASI

lSOLUNUM YOLUYLA DÜZENLEME
l
lAkciğerler  asit baz dengesinde ikinci savunma hattını oluştururlar.
l
lCO2 düzeylerindeki bir artış sonucunda pH düşmektedir.
l
lNormalde 40 mmHg olan CO2’nin ana belirleyicisi ventilasyon hızıdır.
l PCO2 ve Plazma pH arasındaki Temel İlişki:
l
lMaksimal bir hiperventilasyon ile  PCO2 10 mmHg seviyelerine inebilir.
l
lİstemli bir hipoventilasyon yapıldığında PCO2  yükselir ancak; normal bir erişkinde PCO2 istemli olarak  60 mmHg üzerine çıkarılamaz.
l
lİstemli olarak yaklaşık 1 dk.  hiperventilasyon yapan bir kişide pH=7.9 değerine ulaşabilir ve geçici bir alkaloz ortaya çıkar,
l
lAksine, solunumunu bir süre tutan bir kişide ise pH= 7.0 düzeyine kadar inebilir  ve geçici bir asidoz  gelişebilir.
l
lAsidoz ve alkalozda  ne olur?
lMetabolik bir asidoz söz konusu ise ventilasyon hızı artarken, metabolik alkalozlarda hız azalır.
l
lAkciğerlerin tamponlama hızı dakikalar içerisinde olur, etkin tamponlama için saatler gerekir
l
lRespiratuar tampon mekanizmasının tamponlama kapasitesi kanın kimyasal tamponlarından iki kat fazladır.
l
l
lRenal düzenleme mekanizmaları-1
lH2CO3 uçucu bir asit olduğundan akciğerlerden uzaklaştırılabilir.
l
lMetabolizma ile meydana uçucu olmayan asitlerin atılımı böbrekler yolu ile olmak zorundadır.
l
lHer gün 80 mEq kadar uçucu olmayan asit oluşur.
lRenal düzenleme mekanizmaları-2
lDakikalardan saatlere varan yavaş ama güçlü bir etki meydana gelir.
l
lİdrar ile H+ veya HCO3- iyonlarını uzaklaştırılma hızı değiştirebilir
l
lİdrarda;  pH= 4.5 – 8.0  arasında (ort. pH=6.0) değişiklik gösterebilir
l
lNormal şartlarda günlük 4320 mEq HCO3- filtre edilirken bunun hemen tamamı reabsorbe edilir.
lRenal düzenleme mekanizmaları-3
lAlkaloz durumunda; böbreklerde, tubüllere fazla HCO3 filtrasyonu olur (bazik idrar oluşur) ve geri emilim azaltılır,
l
lAsidoz koşullarında ise bunun tersi olur (asidik idrar oluşur).
ltubüler epitelden H+ sekresyonu artarken tubül sıvısına geçen HCO3’ın tamamı reabsorbe edilir.
l
lRenal kompansasyon mekanizması gecikmelidir
l
lRenal düzenleme saatler ve hatta günler  içerisinde etkisini göstererek pH değişikliklerini azaltır,
lBu sistem diğer sistemlerden daha güçlü ve kalıcı bir kompansasyon sağlar.
lRenal düzenleme 2 temel yolla olur
l
lRenal H+ İyon sekresyonu
l
lRenal HCO3 Reabsorbsiyonu
lBöbreklerden H+ iyonu sekresyonu
lH+ iyonu sekresyonu için tubüler segmentlerde birbirinden farklı iki sekresyon mekanizması mevcuttur
l%95 oranında sekonder aktif transport,
l%85 ’i proksimal tübülden
l%10 ’u Henle kıvrımı çıkan kalın kolundan
l%5 oranında ise primer aktif transport,
lH+ nin sekonder aktif transportu (Na+ – H+ antiportu)
lH+  iyonlarının primer aktif transportu
lDistal tubulusun sonundan pelvis renalise kadar tubuler sistemde H+ iyonlarının az miktarı (kalan %5) primer aktif transport ile sekrete edilirler.
l
lBu segmentlerde H+ iyonları apikal membranda bulunan spesifik bir taşıyıcı proteinle (H+-ATP’az, hidrojen pompası) doğrudan transport edilirler.
lToplama kanallarında H+  özellikle  interkale hücreleri tarafından sekrete edilir.
lDistal tübül ve toplayıcı kanalların interkale hücrelerinden  H+ nin primer aktif transportu.
l
lH+ iyonları için kimyasal reaksiyonların CO2 ile başlaması nedeniyle, [CO2] arttıkça H+ iyon sekresyonu artar.
l
lSolunumun azalması ya da metabolizmanın artması gibi ESS’da [CO2]’nu artıran herhangi bir faktör H+ iyon sekresyonunu artırır.
l
lSolunumun artması ya da metabolizmanın azalması H+ iyon sekresyonunu azaltır.
l
lSekresyon tubul sıvısında pH 4.5’e düşünceye kadar devam eder.
l
lBu, tubulus epitelinin H+ iyonlarını sekresyon sınırıdır.
l
lProksimal tubulde pH glomerüler filtrattaki 7.4 değerinden 6.9’a, distal tubuluslarda 6.0-6.5’e kadar inebilir.
l
lİdrar sıklıkla asidiktir.
l
lBöbreklerden HCO3- Reabsorbsiyonunun Düzenlenmesi
  Filtre edilen HCO3‘ın
l%85’i proksimal tubulde,
l%10’u Henle kıvrımında,
l%5’i ise distal tubul ve toplama kanallarından reabsorbe edilir.
lTübüler Tampon Sistemler :
lHidrojen iyonları tübüllere fazla miktarda salgılandığı zaman küçük bir bölümü serbest halde idrara geçer
l
lTubül sıvısında H+ konsantrasyonu maksimum pH 4.5’e kadar inebilir. Bu değer asit atılımı için kritik bir değerdir.
l0.03mEq/L   80mEq/L  için 2667 litre /gün idrar
l
lH+ iyonunun ancak %1 ‘i atılabilir. Bu kritik değerin altında H+ iyonlarının sekresyonu inhibe olur.
l
lİdrar pH ’sının kritik değerin üstünde tutulmasından sorumlu iki mekanizma vardır
l
lAMONYAK ÜRİNER TAMPONU,
l
lFOSFAT ÜRİNER TAMPONU.
lÜriner NH3 Tampon Sistemi
lNH3, henle kıvrımının ince segmenti dışındaki bütün epitel hücrelerinde sentezlenir ve tubüllere difüzyona uğrar.
l
lTübül epitelinden salgılanan amonyağın % 60 ‘ı glutaminden, %40 ‘ı diğer amino asit ve aminlerden kaynaklanır.
l
l
l
lTübül sıvısı uzun süre yüksek asidite düzeyinde kalırsa amonyak oluşumu 2-3 günde sürekli olarak yükselip 10 katına çıkar.            30 mmol/gün den birkaç gün sonra 300mmol/gün ulaşır
l
lBu durum, amonyak sekresyon mekanizmasının, artan asit yükünün uzaklaştırılması için hızlı adaptasyonunu gösterir.
lÜRİNER FOSFAT TAMPON SİSTEMİ
lHPO4-2 tübüler lümene glomerüler filtrat ile geçmektedir.
l
lBu anyonlar lümende fazla H+ bağlayarak fazla HCO3- tüketimini azaltır.
l
lBöylece net HCO3- kazancı artar
l
lAsidozlarda bu mekanizma çok önemlidir.
l
lASİT-BAZ DENGESİNİ YORUMLAMADA NORMAL DEĞER ARALIKLARI
lPH
l
lPCO2
l
lHCO3
lPH= 7.35- 7.45         (7.40)
l
lPCO2= 36- 44 mmHg  (40)
l
lHCO3= 22- 26 mEq/L  (24)
l
lESS pH 7.35-7.45 arasında kabul edilir.
l
l7.35’in altı asidoz,
l7.45’in üzeri alkaloz
l
lVücut 6.8-8.0  dışındaki değişikliklere ancak bir süre dayanabilir.
l
l
l
lMETABOLİK ASİDOZUN BAŞLICA SEBEPLERİ
lMetabolik asidozun semptomları
l
lKusmaul tipi solunum:
  Respiratuar kompansasyonun belirtisidir. Bu solunum tipinde solunumun derinlik ve frekansı çok artmıştır.
  Bütün interkostal kaslar hatta burun kanatları bile solunuma katılır.
  Solunum merkezi etkilenmediği sürece bu kompansasyon işlevini sürdürür.
l        RESPİRATUAR ASİDOZUN NEDENLERİ
lRespiratuar asidozun semptomları
lSolunum metabolik asidozun tersine depresiftir.
l
lAkciğer hastalıklarına ait tipik belirtilerin yanında (solunum sıkıntısı, ekspiryum uzaması, pnomonide öksürük, balgam ve ateş vb.)
lrenal kompansasyona ait bulgular vardır (örn: asidik idrar).
l       METABOLİK ALKALOZUN SEBEPLERİ
l        RESPİRATUAR ALKALOZUN SEBEPLERİ
lAlkalozlarda klinik
l
lMSS’de hipereksitabilite sözkonusudur.
l
lÖnce periferik sinirler etkilenir. Otomatik sinirsel deşarjlara bağlı olarak tetani ortaya çıkar.
l
lİleri dönemde solunum kaslarında tetani ortaya çıkabilir. Bu bir ölüm sebebi olabilir.
l
lMSS etkilenmesi psişik dengesizlikler ve konvülsiyonlar ile karşımıza çıkabilir,
l
lASİT-BAZ BOZUKLUKLARININ ANALİZİ
l  Soru-1
lpH      =  7.29
lHCO3-   =   28 mEq/l
lPCO2     =  60 mm Hg
l
l
l
lRespiratuar asidoz,kompanse
l  Soru-2
lpH     =  7.53
lHCO3-  =    40 mEq/l
lPCO2    =  50 mm Hg
l
l
l
lMetabolik alkaloz,kompanse
l  Soru-3
lpH       =  7.24
lHCO3-    =   12 mEq/l
lPCO2      =  30 mm Hg
l
l
l
l
l
lMetabolik asidoz,kompanse
l
l
l  Soru- 4
lpH      =  7.53
lHCO3-   =    24 mEq/l
lPCO2     =  25 mm Hg
l
l
l
lRespiratuar alkaloz,kompanse değil
l  Soru- 5
lpH      =  7.42
lHCO3-   =    26  mEq/l
lPCO2     =  43  mm Hg
l
l
l
lNormal kan değerleri
l

Bir Cevap Yazın