Hipotalamo Hipofizer Hastalıklar

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek ve görüntülemek için : İndirAçılan sayfadan şekildeki gibi indirebilirsiniz–
indirme

 

HİPOTALAMO-HİPOFİZER
HASTALIKLAR

Endokrin fonksiyonların nöral regülasyonu

Direk inervasyon

Adrenal medulla, paartiroid, pankreas adacık (direk otonom inervasyon)

Nörosekretuar regülasyon

Bazı hipotalamik nukleusların hormonal sekresyonlarının, portal hipofizel dolaşıma vermesiyle, ön hipofizin hormon üretimini kontrolü

HİPOTALAMİK HORMONLAR

POSTERİOR HİPOFİZ HORMONLARI

Oksitosin

Arginin Vazopressin (ADH)

HİPOTALAMİK HORMONLAR

Anatomi

Arka hipofiz (nörohipofiz) → ventral hipotalamus ve 3. ventrikül

Supraoptik ve paraventriküler nukleus dan 100.000 sinir aksonu iner

Ön hipofiz (adenohipofiz) → Orofarinks (Rathke’s pouch)

Kafatası tabanında sfenoid kemik ‘Turkish saddle’

Boyutları: 15x10x6 mm

Ağırlığı 500-900 mg

ÖN HİPOFİZ HORMONLARI

3 Ana gruba ayrılabilirler:

ACTH ve ilişkili peptidler (ACTH, Lipotropin (LPH), MSH, Endorfinler)

Somatomammotropinler (GH, PRL), peptidler

Glikoproteinler (TSH, LH, FSH)

Hormon sekresyonlarına göre 5 tip hücre

1- Somototrop (GH)

2- Laktotrop (PRL)

3- Kortikotrop (ACTH, MSH)

4- Tyrotrop (TSH)

5- Gonodotrop (FSH ve LH)

ACTH

POMC derivesi

Adrenal korteks → Glukokortikoid, mineralokorticoid ve androjenler

IRMA  ve ICMA

Sabah Bazal 9-52 pg/ml

Yarılanma 7-12 dak

Pulsatil salgılanır, diurnal ritmi vardır

Fizyolojik, emosyonel ve kimyasal stres uyarır ( ağrı, travma, hipoksi, akut hipoglisemi, soğuk, cerrahi, depresyon)

GH-Somatotropin

Plasma ömrü 20-50 dak

Yetişkinlerde Sabah erken <2 ng/ml

IGF-1, Somatomedin C

Fizyolojik (uyku, egzersiz, hipoglisemi, hiperaminoasidemi) salınımını uyarır

Postprandial hiperglisemi, SYA baskılar

Büyüme hormonu

Fazlalık ?

PRL

Postpartum dönemde laktasyonu uyarır

Hiperprolaktinemi, gonadotropinlerin pulsatil sekresyonuna etki ederek hipogonadizme neden olur

İmmunomodülasyonda rol alır (T-lenfositlerce de salgılanır)

Plazma yarı ömrü 50 dak, %75’i KC’den atılır.

Plazma normal üst sınırı 15-20 ng/mL

Fizyolojik (gebelik, emzirme, egzersiz, uyku, stres, neonatal), TRH, Estrojen, hipotiroidi, stalk lezyonları salınımını uyarır.

PRL

TSH (Tirotropin)

Alfa ve beta subuniti olan glikoproteindir.

IRMA ile ölçülür

Plazma ömrü 50-60 dak

Hipotalamik ve hipofizer hipotiroidi tanısında plazma düzeyinin bir önemi yoktur.

TSH salınımını pitüiter düzeyde TRH uyarır ve T3, Somatostatin, Dopamin baskılar

T3 ve T4 hipotalamusdan TRH sekresyonunu bloke eder

Gonadotropinler (LH & FSH)

Pubertede erkeklerde nokturnal LH yükselmesi ve kızlarda siklik FSH ve LH

LH, Leyding hücrelerinden testosteron salgılatır, FSH, sertoli hücrelerini hedef alır ve spermatogenezi indükler

LH, overden estrogen ve progesteron sekresyonunu uyarır, FSH, ovaryen folikül gelişimini sağlar

HİPOTALAMUS-HİPOFİZ HASTALIKLARI

Yetişkinlerde;

En sık hipofiz adenomu görülür.

Çoğu hipersekresyon yapar.

İlk semptom genellikle endokrin anormalliktir.

Geç dönemde lokal bası belirtileri (başağrısı, görme alanı defektleri) meydana gelir.

Hipopitüiterizm

Pitüiter (ön veya arka) hormonların bir veya birden fazlasının azalması veya tamamen kaybına denir.

Panhipopitüiterizm, klinik pratikte ön hipofiz hormonlarının tamamen kaybı için kullanılır, arka hipofizer hormonlar intakdır.

Semptom ve bulgular kayıbın hızına ve kaybolan hormonlara göre yavaş ve silik veya akut ve şiddetli olabilir.

Klinik bulguların ortaya çıkması için bezin >%75 kayıp

incidence  4.2 / 100,000

prevalence  45.5 /100,000

Etyoloji

9 ‘İ’

Invasive

Infarction

Infiltrative

Injury

Immunologic

Iatrogenic

Infectous

Idiopathic

Isolated

‘Invasive’

Hipotalamus, hipofiz, hipotalamic-hipofizyal portal venöz sistemde yer kaplayan lezyonlar

Kraniofaringiıma, çocuklarda hipotalamo-hipofizer bölgenin en sık tümörüdür. Kompresyon ile hipopitüiterizme neden olur.

Hipofiz dışı primer SSS tümörleri (meningioma, kordoma, optik gliom, epidermoid tümörler, metastatik -meme, akciğer, kolon, prostat-)

Bazal ensefalosel, parasellar anevrizma

Sheehan sendromu

Ön hipofizin postpartum nekrozudur

İskemik nekrozun en sık nedenidir

Gebelikte ön hipofiz 2 katına çıkar

Fizyolojik genişlemeye kan akımında  artış eşlik etmez, hipofizde rölatif hipoksi olur

Obstetrik hemoraji veya şok nedeniyle ve vasospazma eklenmesiyle ani enfarktüs olur

Ani sistemik hipotansiyon ön lobun iskemisi artar

Arka hipofiz iskemiye daha dirençlidir

Postpartum laktasyon ve mens olmaması ile tanı konur

Panhipopitüiterzm veya parsiyel kayıplar olabilir

Parsiyel hipopitüiterism olanlar uzun yıllar subklinik semptomlarla hayatlarını idame ettirirler

Sheehan Send Bulguları

Laktasyon olmaması

Amenore

Güçsüzlük

Yorgunluk

Hipotansiyon

Meme atrofisi

Ciltte pigmentasyon azalması

Ağız ve göz çevresinde ince kırışıklıklar

Pitüiter Apopleksi

Spontan hemorajik enfark

Fulminan klinik sendrom veya subklinik (sessiz pitüiter apopleksi)

Şiddetli başağrısı, oftalmopleji, görme alanı kayıpları, meningismus, koma

Genellikle bir pitüiter tümör ile ilişkilidir

Kortikosteroid ile acil tedavisi yapılmalıdır.

HİPOPİTUİTARİZM

Klinik:

Klinik belirtiler eksilen hipofiz hormonu ve hedef organ hipofonksiyonu ile ilişkilidir.

Progressif hipopituitarizmde öncelikle BH ve gonadotropinlerde daha sonra TSH ve ACTH’da eksilme görülür.

Yetişkinlerde BH eksikliğinin belirtileri silik olduğu için ilk belirtiler hipogonadizme aittir.

HİPOPİTUİTARİZM

Semptomlar:

Hipogonadizme ait kadınlarda amenore, erkeklerde libido azalması ve erektil disfonksiyon görülür.

TSH eksikliğine bağlı hipotiroidi belirtileri vardır. Ancak primer hipotiroidiye göre belirtiler daha hafiftir ve guatr görülmez.

ACTH eksikliğine bağlı stres koşullarında belirginleşen halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, postüral hipotansiyon görülür. Addison hastalarında bulunan hiperpigmentasyon ACTH eksikliği olduğu için görülmez.

PRL eksikliğine bağlı tek semptom postpartum dönemde laktasyonun olmamasıdır.

HİPOPİTUİTARİZM

Bulgular:

Hipopituitarizmli hastalar genellikle hafif obezdirler.

Cilt ince, soluk ve pürüzsüzdür.

Yüzde, dudaklarda wrinkling denilen ince kırışıklıklar görülür.

Pubik ve aksiller kıllar ile vücut kıllarında dökülme olur.

Postural hipotansiyon, bradikardi, kas gücünde azalma vardır.

Büyük intrasellar veya parasellar kitlesi olanlarda nörooftalmolojik anormallikler eşlik edebilir.

HİPOPİTUİTARİZM

Laboratuar:

Anemi (tiroit ve androjen eksikliğine bağlı),

Hipoglisemi

Hiponatremi

EKG’DE düşük voltaj

Primer adrenal yetmezlikte görülen hiperkalemi bulunmaz.

REPLASMAN TEDAVİSİ

Glukokortikoid replasman tedavisi

GK replasmanı mutlaka tiroksin ve GH replasmanından önce başlanmalıdır

Hidrokortizon 30mg/gün 2-3’e bölünmüş dozlarda

Akut stresde 100 mg IV puşe ve 3x50mg IV idame

Prednizolon 5-10 mg/gün (Deltakortil)

Metilprednizolon 4-6 mg/gün (prednol)

Metilprednizolon 40mg IV puşe 4×10 mg idame

Tiroksin Replasman Tedavisi

100-200 µgr/gün

Düşük dozlarda başlayıp yavaş arttırılmalı

Öncesinde eğer varsa GK replasmanı başlanmalıdır.

 

Kadınlarda Estradiol replasmanın 50 yaşına kadar yapılır.

Sekonder seks karakterlerinin sürdürülmesi, osteoporozun önlenmesi, vazomotor semptomların ortadan kalkması

Etinil estradiol 0.02-0.05 mg/gün veya konjuge estrojen 0.675-1.25 mg /gün (21+7)

Siklusun 12-25. günlerinde MPA 5-10 mg/gün (uterusu olan hastalara sadece)

Erkeklerde testosteron enenthat 200-300 mg/2-3 haftada bir depo veya günlük TD

Libido, potans devamı, osteoporozun önlenmesi, kas gücünün idamesi Fertilite isteyen hastalara gonadotropinler SC

Çocuklarda erişkin boya erişdikten sonra seks steroid tedavisi başlanmalıdır.

HİPOFİZ ADENOMLARI

Prolaktinoma (%60)

BH sekrete eden adenomlar (%20)

ACTH sekrete eden adenomlar (%10)

Nonfonksiyone adenomlar (%10)

TSH, gonadotropin ve alfa subunit sekrete eden adenomlar (nadir)

HİPOFİZ ADENOMLARI

Büyüklüğü 1 cm.den küçük adenomlara mikroadenom denir. Mikroadenomlarda sellar genişleme, ekstrasellar yayılım ve panhipopituitarizm oluşmaz. Bu tür tümörler başarılı tedavi edilir.

Büyüklüğü 1 cm.den büyük olanlara ise makroadenom denir. Sellar genişlemeye neden olurlar. 2 cm. den büyük olup suprasellar, sfenoid ve lateral yayılımı olanların tedavisi güçtür.

Hipofiz adenomlarının tedavisinde;

Operasyon

Radyoterapi

Medikal; hipersekresyonu veya tümör gelişimini suprese eden ilaçlar

HİPOFİZ ADENOMLARI

Operasyon:

Transsfenoidal mikrocerrahi tercih edilir.

Suprasellar yayılımı olanlarda transfrontal kraniotomi gerekir.

Cerrahi komplikasyon olarak postop kanama, Rinore, menenjit ve görmebozuklukları görülebilir. Operasyon sonrası birkaç gün-birkaç hafta süren Dİ olabilir.

Prolaktinoma

Kadınlarda anovulasyon, oligomenore, amenore, galaktore, infertilite

Erkeklerde libido azalması, empotans ve infertilite

Erken tanınması nedeniyle kadınlarda mikroadenom döneminde tanınır.

Gonadal disfonksiyon hiperprolaktineminin hipotalamus-hipofiz-gonad aksını etkilemesine bağlı, nadiren gonadotropin sekrete eden hücrelerdeki yıkıma bağlı olarak ortaya çıkar.

Erkeklerde makroadenom sıktır ve baş ağrısı, görme boz. ve hipopituitarizm gibi geç dönem belirtiler meydana gelir.

Prolaktinoma

Tanı:

Hiperprolaktinemi yapan diğer nedenler gözden geçir

İlaçlara bağlı hiperprolaktinemide gnl PRL < 100 ng/ml

200 ng/ml üzerindeki değerler prolaktinomada görülür.

MRG ve BT ile adenom gösterilebilir.

Görüntülemenin normal olması tanıyı ekarte ettirmez.

Prolaktinoma (Tedavi)

Prolaktinoma tanısı konduktan sonra klinik probleme ve hastanın  ihtiyaçlarına uygun bir tedavi seçilir.

Tıbbi tedavi:

– Hakim görüş mikroadenomlu hatta 2 cm.den küçük makroadenom  vakalarda birinci seçenek tedavinin tıbbi tedavi olması gereğidir.

– Tıbbi tedavi ile PRL düzeyleri kontrol altına alındığı gibi adenom  boyutlarında küçülme de olabilir.

Bromokriptine: Genellikle 3×2,5 mg kullanılır. En sık görülen yan etki bulantı ve ortostatik hipotansiyondur. Bu nedenle gece yatmadan önce 1,25 mg ile başlanır.

Kabergolin

Quinagolid

Cerrahi Tedavi:

Tümörün çok büyük ve bası belirtilerinin olduğu hastalarda cerrahi    yaklaşım  önerilmektedir.

Radyoterapi

Akromegali, Gigantizm

Hipofiz adenomları içinde 2. sıklıkta görülür.

Yetişkinlerde BH fazlalığı akromegaliye neden olur. Özellikle kafatası ve mandibula kemiklerinde lokal aşırı büyümeler olur. Uzun kemiklerin epifizleri kapandığı için lineer büyüme olmaz.

Çocuk ve adolesanlarda gigantizm meydana gelir. Bu hastalarda hipogonadizm de eşlik ettiği için epifiz kapanması gecikir, boy uzar.

Akromegali, Gigantizm

Laboratuar:

Glikoz intoleransı

Hiperlipidemi

Serum fosfat düzeylerinde artış (Renal tubuler reabsorpsiyon artmıştır)

Hiperkalsiüri

Akromegali, Gigantizm

Görünüleme yöntemleri:

Direkt grafilerde

Sellada genişleme

Kalvariumda kalınlaşma

Frontal ve maksiller sinuslarda genişleme

El grafisinde yumuşak doku genişleşmesi

Distal falanksın ok başı görünümü

Ayak  grafisinde topukta yumuşak doku kalınlığında artma (normalde < 22mm) görülür.

Akromegali, Gigantizm

Tanı:

Bazal BH düzeyinde artış.

Glikoz-BH testi. 100 gram glikoz ile BH 2 ng/ml altına inmelidir.

Somatomedin-C (İGF-1) artışı

Tümör lokalizasyonu: MRG ile tümör kolayca tespit edilir.

Akromegali, Gigantizm

Tedavi:

İlk tercih transsifenoidal mikrocerrahi işlemdir. Bazı hastalarda kraniotomi gerekebilir.

Radyoterapi cerrahi sonrası nüks eden hastalarda yapılır. Etkisi 5-10 yıl gibi geç dönemde ortaya çıkar. İleri dönemde hipopituitarizm gelişir.

Medikal tedavide octreotit asetat veya bromokriptin kullanılır.

Bir Cevap Yazın