Lipit Metabolizması ve Bozuklukları

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek ve görüntülemek için : İndirAçılan sayfadan şekildeki gibi indirebilirsiniz–
indirme

 

LİPİT METABOLİZMASI
ve
BOZUKLUKLARI

LİPİTLER

Lipitler hidrofobik yapıları nedeniyle suda hiç veya çok az çözünen organik moleküllerdir.

Kanda ancak Lipoprotein denilen makromoleküler kompleksler şeklinde bulunurlar. Bu şekilde suda çözünür ve taşınırlar.

Lipit formları

Serbest yağ asitleri

Trigliserid

Fosfolipit

Kolesterol

Lipit fonksiyonları

Hücrelerin bütünlüğü ve sitoplazmanın spesifik organellere bölünmesini sağlayan membranlarda bulunur.

Depolanmış besin maddeleri (trigliserit) şeklinde bulunur.

Adrenal, seks steroit hormonları, safra asitleri ön maddesi (kolesterol) şeklinde bulunur.

Ekstra ve intrasellüler haberci (prostaglandinler, fosfatidil inozitol gibi) olarak fonksiyon görürler.

YAĞ ASİTLERİ

Uzunlukları, içerdikleri çift bağ sayısı ve yeri farklı çeşitli yağ asitleri vardır.

YAĞ ASİTLERİ

YAĞ ASİTLERİ

Yağ asitleri diyetle dışarıdan alındığı gibi            KC ve yağ dokusunda glikozdan da yapılabilir.

Vücudumuzda yapılamayıp mutlaka dışarıdan alınması gerekli esansiyel yağ asitleri de mevcuttur (Linoleik asit, linolenik asit gibi).

YAĞ ASİTLERİ

Serbest yağ asitleri

ya kompleks lipitler oluşturarak (trigliserit, kolesterol esterleri gibi)

yada kanda esterleşmemiş olarak bulunur ve albumin veya lipoproteinlere bağlı olarak taşınır.

TRİGLİSERİTLER

Bir gliserol molekülüne esterleşmiş 3 yağ asidinden ibarettir.

Vücutta bol miktarda bulunur

Yağ asitlerinin lipit damlaları şeklinde adipositlerde depolanmasını sağlarlar.

Adipositlerdeki veya lipoprotein partiküllerindeki trigliseritler hidrolize olarak yağ asitleri serbestleşir.

FOSFOLİPİTLER

Üç hidroksil grubundan ikisinde esterleşmiş yağ asidi, üçüncüsünde fosfat esteri bulunan gliseroldür.

Kompleks lipitlerin en hidrofilik olanlarıdır.

Lesitin, lizolesitin birer fosfolipitlerdir.

KOLESTEROL

Sekiz karbonlu yan zinciri olan dört halkalı hidrokarbondur.

Hücre membranlarının major komponenti ve steroit hormonlarının ve safra asitlerinin öncül maddesidir.

Kanda kolesterolün üçte ikisi esterleşmiş halde bulunur.

KOLESTEROL

Kolesterol ya diyetle alınır yada vücuttaki hücrelerce sentez edilir.

Diyetle alınan kolesterol sadece hayvansal kaynaklıdır (et, süt, yumurta gibi).

Hiçbir bitkisel kaynaklı besin kolesterol içermez.

KOLESTEROL

Kolesterol karaciğer, deri, adrenal bezler, beyin ve barsak tarafından sentez edilir.

Kolesterol sentezi asetat ile başlar. 3 asetat molekülü 3-hidroksi-3-metilglutaril-koenzim A (HMG-CoA)’yı oluşturur.

Hücrede kolesterol içeriği artarsa enzim aktivitesi azalır, kolesterol sentezi düşer.

KOLESTEROL

Tüm hücrelerin yüzeyinde bulunan LDL reseptör yolu ile kolesterol hücre içine alınır.

Hücrenin kolesterol içeriği artınca LDL reseptör sayısı azalır, aksi taktirde artar.

Hücre içine alınan kolesterol Açil-koenzim A: kolesterol açiltransferaz (ACAT) enzimi ile esterleştirilir ve depolanır.

Kolesterol ester hidroksilaz enzimi kolesterol esterin tekrar serbest kolesterole dönüşmesini sağlar ve bu serbest kolesterol ya hücre membranı veya steroit hormon yapımında kullanılır yada hücre dışına atılır.

LİPOPROTEİNLER

LİPİTLER VE ATEROSKLEROZ

Ateroskleroz çeşitli organlarda kan dolaşımını bozan damar duvarındaki lipit birikimi ve hücre proliferasyonu ile karakterize bir patolojik süreçtir.

Biriken lipitler plazma kaynaklıdır.

Plazma kolesterol seviyesinin (özellikle LDL Kolesterol) yüksek olması major risk faktörüdür.

Dislipidemi Tarama

Çocuk-yetişkin her bireyin dislipidemi yönünden taranması önerilir.

KVH için

risk faktörü olmayanların her 5 yılda bir,

risk faktörü olanların daha sık lipit profili kontrol edilmelidir.

Tarama 12-14 saatlik açlık sonrası yapılmalıdır.

Tarama testleri

Total Kolesterol

Trigliserid

HDL-Kolesterol

LDL-Kolesterol Friedewald formülü kullanarak hesaplanır.

Dislipidemi varlığında sekonder nedenler mutlaka araştırılmalıdır.

 

Dislipidemi Tarama

Friedewald formülü

LDL-Kol = T. Kol – HDL-Kol – TG*/5

 

*TG düzeyi > 400 mg/dl ise formül kullanılmaz.

Bu durumda direkt LDL-Kol ölçümü yapılır veya

non-HDL-Kol ile değerlendirme yapılır.

Dislipidemi

HİPERLİPOPROTEİNEMİLER

Hiperlipidemi (hiperlipoproteinemi): Kolesterol ve/veya trigliserit yüksekliği

Dislipidemi: Hiperlipidemi ve/veya hipolipidemi

Primer Hiperlipopoteinemiler:

Genetik özellik taşırlar.

Bazılarında sadece hiperkolesterolemi veya hipertrigliseridemi görülürken bazılarında ikisi birden yükselmiş olabilir.

AİLEVİ HİPERLİPİDEMİLER

Ailevi Hiperkolesterolemiler

Genellikle LDL reseptör gen mutasyonuna bağlı oluşur.

Homozigot olanlar milyonda bir kişide ortaya çıkarken heterozigot olanlar 500 kişide bir görülür.

Fizik muayenede tendon ksantomları, ksantolesma ve prematür arkus kornea görülür.

Prematür koroner arter hastalığı sık olup homozigot olanlarda 10 yaştan önce semptomlar meydana gelir, 20 yaşına kadar myokard infarktüsünden kaybedilirler.

Ailevi Hipertrigliseridemiler

Lipoprotein lipaz eksikliği, apolipoprotein C2 eksikliği veya karaciğerden aşırı VLDL yapımına bağlı görülür.

Bebeklik veya çocukluk döneminde tekrarlayan karın ağrısı veya pankreatitle seyreder.

İleri derecede artmış Trigliserid seviyeleri vardır.

Plazma lipemik görülür.

Ciltte ksantomlar, hepatosplenomegali olabilir.

Koroner kalp hastalığı riski artmamıştır.

SEKONDER HİPERLİPİDEMİLER

Klinik

Hiperlipoproteinemiler sıklıkla başka nedenlerle yapılan laboratuar incelemeler sırasında tespit edilir. ASKH yönünden araştırılırken saptanabilir.

Sekonder hiperlipidemilerde genellikle altta yatan esas nedene özgü klinik bulgular saptanır.

Kolesterol seviyeleri çok yüksek olanlarda ksantomlar görülebilir.

Bazı yaşlı kişilerde görülen korneal arkus daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir.

Trigliserid seviyeleri > 1000 mg/dl olanlarda pankreatit, nonspesifik karın ağrıları ve lipemi retinalis görülebilir.

Ksantomalar

Deri ve subkutan dokuda lipit depolanmasıdır.

Kol ve bacak ekstansör yüzeylerinde birikebilir.

Kalçada kırmızımsı veya sarı renkte eruptif ksantomalar,

El ve ayak tabanında kavuniçi, sarı renkte palmar, plantar ksantomalar,

Tendon bölgelerinde tendon ksantomaları,

Göz çevresinde ksantolesma olabilir.

Plazma elektroforezine göre
lipoprotein patern tipleri

Hiperlipidemisi olan hastaya yaklaşım

Hiperlipidemi saptanan bir hastada;

Kardiyovasküler hastalık için risk faktörleri araştırılır.

Sekonder hiperlipidemi nedenleri araştırılır.

İlaç ile tedavi endikasyonları araştırılır.

Tedavi endikasyonu olanlarda diyet, egzersiz ve obez kişilerde zayıflamayı teşvik esastır.

KVH için Major Risk Faktörleri

  1. Yaş

Erkeklerde ³ 45 y.

Kadınlarda ³ 55 y.

  1. Aile öyküsü: Birinci dereceden akrabalarından

Erkeklerde <55

Kadınlarda <65  yaşından  önce AMİ veya ani ölüm  hikayesi olması

  1. Sigara
  2. Hipertansiyon (KB ³ 140/90 mmHg veya   antihipertansif tedavi almak)
  3. Diabetes mellitus
  4. Düşük HDL kolesterol (<35 mg/dl)
  5. Yüksek LDL kolesterol

HDL kolesterol ³ 60 mg ise bir risk faktörü çıkarılır.

Hiperlipidemi tedavi yaklaşımı

Lipitten fakir diyet

Doymuş yağ asitleri

Laurik asit, miristik asit, palmitik asit

Tereyağı gibi katı, hayvansal yağlarda ve bazı bitkisel yağlarda bulunur.

Doymuş yağ asitlerinin kolesterolü yükseltici etkisi vardır.

 Çoklu doymamış yağ asitleri

Linoleik asit ve Linolenik asit

Ayçiçek yağı, pamuk yağı ve soya yağında bulunur.

LDL kolesterol ile kısmen VLDL kolesterol azalır.

HDL kolesterolde de azalma olur.

Linoleik asit litojenik etki ile safra kesesi taşı riskini arttırır.

Serbest radikal oluşumunu arttırıcı ve immun sistemi baskılayıcı etkisi vardır.

Tekli doymamış yağ asitleri

Oleik asit

Zeytinyağında bulunur.

T.Kolesterol, LDL kolesterol ve VLDL Kolesterol azalırken HDL Kolesterol artar.

Margarinlerdeki transmonoansature yağ asitlerinin lipit profiline olumsuz etkisi vardır.

Omega 3 yağ asitleri

Balık yağında bulunur.

Trigliserid azalır.

Trombosit agregasyonu azaltıcı etkileri de vardır.

Alkol

Hepatik VLDL sentezini arttırarak hipertrigliseridemiye neden olur.

HDL kolesterolü arttırıcı etkilerine dair bazı çalışmalar olmakla beraber alkolün HDL-3 subfraksiyonunu arttırdığı halbuki aterojeniteden koruyucu olanın HDL-2 olduğu saptanmıştır.

İLAÇ TEDAVİSİ

En az 3 ay diyete rağmen hiperlipidemi kontrol altına alınamıyorsa ilaç tedavisi düşünülür.

Resinler

Kolestiramin ve kolestipol safra asitlerini bağlayan katyonik resinlerdir.

Gaita ile safra asitlerinin atılımını arttırırlar, KC’de kolesterolün safra asitlerine dönüşümünü hızlandırırlar.

Böylece LDL kolesterol azalır. Ancak VLDL kolesterol artabilir.

20 g/gün dozunda yemekten 1 saat önce veya 4 saat sonra kullanılır.

 Yan etkileri:

Karın ağrısı, gaz, bulantı, konstipasyon

İlaç etkileşimleri (Tiroksin, Warfarin, Dijital)

Safra taşı oluşumu riski artar.

Statinler (HMGCoA Redüktaz inhibitörleri)

Lovastatin   ®10-80 mg

Simvastatin ®10-40 mg

Provastatin   ®  5-40 mg

Fluvastatin   ®20-40 mg

Atorvastatin ®10-80 mg

Rosuvastatin ®10-40 mg

 

HMG CoA redüktaz enzimi kolesterol sentezinde hız kontrol edici anahtar enzimdir.

Statinlerin etkisi ile

Kolesterol sentezi azalır

Hepatik LDL reseptörleri artar

LDL Kolesterol azalır (yapımda azalma, klirensinde artma)

HDL kolesterol artar

Yüksek dozlarında trigliserid seviyeleri azalır.

Yan etkileri: Miyozit, KCFT’nde yükselme.

Fibrik asit deriveleri

Gemfibrozil        ® 2 x 600 mg

Klofibrat            ® 2 x 1 g

Fenofibrat            ® 1 x 250 mg

Lipoprotein Lipaz enzimini aktive ederek lipolitik aktiviteyi arttırır

Hepatik yağ oksidasyonunu artırır

VLDL üretimini azaltır

VLDL azalırken LDL artabilir.

 

  Yan etkileri:

Karın ağrısı, bulantı, diyare

Kas ağrıları, myozit,

Safra kesesinde taş oluşumu

Probukol

LDL Kolesterolün katabolizmasını nonreseptör yolla arttırarak LDL ve HDL Kolesterolü azaltır,

Lipolizi arttırır.

Antioksidan etkisi vardır.

2 x 500 mg dozunda kullanılır.

Yan etkileri: QT mesafesinde uzama

Nikotinik asit

Hepatik VLDL sekresynunu inhibe eder ve lipoprotein lipaz enzim yolu ile VLDL’nin temizlenmesini arttırır.

Kolesterol sentezi, LDL Kolesterol  ve Trigliserid  azalır, HDL Kolesterol artar.

1,5-6,5 g/gün kullanılır

Yan etkileri:

KCFT’nde bozulma

Karın ağrısı, bulantı,  diyare

İnsülin direnci artar, diyabetiklerde kan şekeri regülasyonu bozulabilir.

KOLESTEROL

Kolesterol vücuttan başlıca safra yoluyla

ya serbest kolesterol

ya da safra asitleri şeklinde barsağa atılır.

Barsağa atılan kolesterolün %50’si, safra asitlerinin %97’si tekrar emilir ve karaciğere taşınır (enterohepatik sirkulasyon).

Safra asitlerinin barsaktan absorpsiyonu engellenirse karaciğerde kolesterol 7 a-hidroksilaz aktivitesi artarak kolesterolün safra asitlerine dönüşmesi artar.

Bir Cevap Yazın