Lipitler ve Sindirimi

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

 

pLipitlerin

Sindirim ve Emilimi
p
p
p
pLipidlerin genel özellikleri
pNonpolar çözücülerde çözünürler
p
pSuda çözünmezler  (Hidrofobik)
p
pOrganik moleküllerin heterojen bir grubudur.
p
pVücutta;
nMembranların yapısında membran lipidleri olarak,
nAdipositlerde triaçilgliserol damlacıkları olarak,
nPlazmada lipoprotein partikülleri olarak bulunurlar
n
p
p
p
pLipitlerin sindirimi midede başlar
pMidede lipitlerin sindirimi lingual lipaz tarafından katalizlenirken, emülsifikasyon  duodenumda gerçekleşir
p
nYA, fosfolipidler, sfingolipidler, safra tuzları ve kolesterol polar (hidrofilik) grup içerir
nPolar grup su, non-polar grup yağ fazına gelecek şekilde yağ-su ara yüzlerine yerleşen lipitler, sulu ortamda miçelleri yapar
pBir miçelin kesiti
Polar baş grupları su fazıyla temasta iken,
hidrofob kuyruklar sudan uzaklaşarak bir araya toplanmaya meyilli
pAmfipatik lipitlerin yağ-su ara fazına yerleşmesi miçel ve emülsiyonları oluşturur
pEmülsiyonlar, sulu ortamda polar olmayan lipitler tarafından oluşturulan çok daha büyük tanecikler
pPolar olmayan materyalin ana kütlesini sulu fazdan ayıran bir yüzey katmanı oluşturan, amfipatik lipitler (lesitin) emülsifikasyon yapan ajanlar tarafından kararlı hale getirilir
p
pTrigliseritler; emülsifikasyon ile yüzey alanı artan lipit damlacık yüzeyinde, enzimatik hidrolize uğrar
p
nSafra tuzlarının deterjan etkisi
nBarsak hareketlerinin mekanik karıştırıcı etkisi
p
pGlisin ve taurin içeren safra tuzları hem lipit partikülleri hem de sulu duodenum içeriği ile etkileşir
nYağ partiküllerini küçültür ve stabilize ederek kümeleşmelerini önler
nLipitlerin parçalanması pankreatik enzimlerin etkisiyle devam eder
pPankreatik enzimlerin etkisi
p1. ve 3. C’daki YA’nin pankreatik lipaz (esteraz) ile hidrolizi
n2-monoaçilgliserol + iki SYA
p
pPankreasdan salınan 2. bir enzim kolipaz, lipazı yağ-su ara fazında tutarak dayanıklılığını sağlar
p
pOrlistat ® Gastrik ve pankreatik lipazı inhibe ederek yağ emilimini azaltır
p
pDiyet lipitlerinden kolesterol esterleri, kolesterol esteraz tarafından hidroliz edilir
p
pPankreas sıvısında bol olan fosfolipaz A2’nin (proenzim; tripsin ile aktif) optimal aktivasyonu için safra tuzları gerekli
pFosfolipitlerin 2. C’una bağlı YA’ni ayırır
pLizofosfolipit, ör; fosfatidilkolinden lizolesitin oluşur
p1. C’a bağlı YA lizofosfolipaz tarafından koparılır
pFosfolipaz türleri
p
pLipit sindirimi hormonlar tarafından kontrol edilir
pJejunum ve aşağı duodenum mukozasındaki hücreler kolesistokinin (pankreozimin) üretir
pMide hareketlerini azaltarak lipitlerin geçişini yavaşlatır
pSafra kesesi ve pankreas ekzokrin hücrelerine etkili
nSafra kesesinin kasılması ve safra salgılanmasına
nPankreasdan sindirim enzimlerinin salgılanmasına neden olur
p
p
Kolesistokinin
pAşağı duedonum ve jejenum mukozasından salgılanır.
pKüçük bir peptid yapısındadır.
pPankreasın ekzokrin hücrelerine etki ederek sindirim enzimlerinin salınmasına neden olur.
pAyrıca mide hareketlerini azaltarak mide içeriğinin barsağa yavaş geçişini sağlar.
p
p
p
p
p
p
pEmilen lipit karışım enterositlerin ER’da yağ açil-koA sentetaz (tiokinaz) ile aktif forma dönüştürülürken
pKısa ve orta zincirli YA kendilerini oluşturan CoA türevlerine dönüştürülür ve portal dolaşım yoluyla (albümin) KC’e taşınır
p
p
  Yağ emilim bozukluğu
p
nYağda çözünen vitaminler ve esansiyel YA’nin feçes yoluyla kaybına (steatore) neden olur
n
nKistik fibroz ve kısa barsak durumlarında görülebilir
pTG ve kolesterol esterleri yeniden sentezlenir
pSentezlenen TG ve K esterleri oldukça hidrofobik olup sulu ortamda kümelendiğinden, bir protein (Apo B-48), PL ve S Kol’ün oluşturduğu ince bir tabaka ile çevrili lipit damlaları şeklinde paketlenir
p
nPartikül sağlamlaşır, çözünürlüğü ­
p
p
p
p
pŞilomikronlardaki TG’ler, kas ve yağ dokusu başta, kalp, AC, Bb ve KC’de yıkılır
pLipoprotein lipaz etkisi; SYA ve gliserol
nyağ ve kas hücrelerinde sentezlenip salınır
nPeriferik dokuların kapiller yatak endotel yüzeyinde
pAilesel (Tip I) hiperlipoproteinemide
nenzim veya koenzimin (Apo CII aktivatörü) eksikliği masif şilomikronemiye (nadir otosomal resesif) yol açar
p
p
Trigliseridlerin yıkımı
pTG’ler büyük moleküller olduklarından barsak mukoza hücrelerinden emilemezler.
p
pBu yüzden bir esteraz olan pankreatik lipaz tarafından parçalanırlar.
p
pLipaz, TG’lerin öncelikli olarak 1. ve 3. karbonlarına bağlı yağ asitlerini koparır.
p
pTemel ürün olarak 2-monoaçilgliserol ve serbest yağ asitleri oluşur.
p
pKolipaz, pankreastan salgılanan ve lipazı yağ-su arafazında tutarak dayanıklılığını sağlayan bir diğer enzimdir.
p
p
Kolesterol esterlerinin yıkımı
pKolesterol ester hidrolaz (kolesterol esteraz) tarafından gerçekleştirilir.
pÜrün olarak kolesterol ve serbest yağ asitleri meydana gelir.
p
Fosfolipidlerin yıkımı
pFosfolipazlar tarafından gerçekleştirilir.
p
pFosfolipazlar bağları parçalama tipine göre A1, A2, C, D sınıflarına ayrılır.
p
p
p
p
pPankreas sıvısı fosfolipaz A2‘nin ön enzimi açısından zengindir.
p
pÖnenzim barsakta tripsin ve Ca++ tarafından aktifleştirilir.
p
pFosfolipaz A2, fosfolipidin 2. karbonuna bağlı yağ asidini ayırarak lizofosfolipid oluşturur.
    Örnek: Lesitin (fosfatidilkolin) ® Lizolesitin
p
pDaha sonra lizofosfolipaz tarafından 1. karbona bağlı yağ asidi koparılırak gliserilfosforil bazı  oluşur. (Örnek: gliserilfosforil kolin)
p
p
p
Başlıca lipid sindirim ürünleri
pSerbest yağ asitleri
p
pSerbest kolesterol
p
p2-monoaçilgliserol
p
pGliserol
p
p
  TAG hidrolizi ile oluşan SYA
nkomşu kas / yağ hücrelerine gidebilir
nhücreler tarafından alınıncaya kadar kanda taşınır
nGliserol; KC’de
  G 3-fosfat ® DA fosfat
  ® glikoliz / glukoneogenez
p
pTAG’ün çoğu uzaklaştıktan sonra şilomikron kalıntıları, reseptör aracılı endositoz ile hepatositlere alınarak tamamen hidroliz edilir
p
nŞM kalıntılarının plazmadan temizlenmesinde kusur varsa, kanda birikir (Tip II hiperlipoproteinemi / ailesel disbetalipoproteinemi)
p
p
pLipit sindirim ve metabolizmasında lipazlar
pGastrik lipaz (mide lipazı) aside dayanıklı, kısa zincirli YA’ni içeren diyetsel TAG’leri yıkar
p
pPankreatik lipaz; pankreastan salınır, etkisi İb lümeninde, kolipaza gerek duyar (diyetsel TAG’lerin yıkımından sorumlu; 1. ve 3. YA’ni ayırır)
p
pHormona duyarlı lipaz; yağ hücrelerinde (sitozol) etkin olup depolanmış TAG’lerin yıkımında rol oynar, cAMP bağımlı protein kinaz ile aktifleşir
p
pLipoprotein lipaz; KC dışı dokular, kapiller endotel hücreleri yüzeyinde etki gösterir, dolaşımda Şm ve VLDL içinde bulunan TAG’leri yıkar (heparin ile plazmaya salınır)
p
pAsit lipaz; lizozomlarda, fagositozla hücreye alınan lipitlerden YA’ni ayırır
p
pHepatik lipaz; Şm kalıntıları ve diğer lipoproteinlerdeki YA’nin hidrolizi
pLipidlerin barsak mukoza hücrelerinden emilimi
pLipid sindirim ürünleri barsakta safra tuzları ile birlikte karışık miçelleri oluştururlar.
p
pMiçeller amfipatik lipidlerin oluşturduğu bir kümedir. Hidrofobik gruplar kümenin iç kısmında hidrofilik gruplar ise dış kısmında yer alırlar.
p
pBöylece lipidler barsak lümeninin sulu ortamında çözünmüş halde bulunurlar.
pMiçel yapısı
pLipidlerin barsak mukoza hücrelerinden emilimi
pLipidler başlıca barsak mukoza hücrelerinin fırçamsı kenarından emilirler.
p
pMiçeller solubl oldukları için, sindirim ürünlerini barsak lümenindeki sulu ortamdan emildikleri bölgeye aktarırlar.
p
pKısa ve orta zincirli yağ asitleri emilim için miçel yapısına gerek duymazlar. Direk emilebilirler.
pÖnemi?
pTG ve Kolesterol esterleri barsak mukoza hücrelerinde yeniden sentezlenir
pÖnce yağ asitleri yağ-açil CoA sentetaz (tiokinaz) tarafından aktive edilir.
p
Yağ asidi + CoA  Yağ-açil CoA
     ATP  AMP + PPi
p2-monoaçilgliseroller, açil transferaz enziminin katalizlediği reaksiyonla yağ-açil CoA türevleri ile birleşerek  TG’lere çevrilirler.
p
2-monoaçilgliserol + 2 yağ asidi
Triaçilgliserol + 2CoA
pKısa ve orta zincirli yağ asitleri, CoA türevlerin dönüştürülmezler. Direk kana geçerler. Kanda albumine bağlanarak karaciğere taşınırlar.
p
pLizofosfolipidler ve kolesterol de açil transferaz enzimi tarafından açillenerek fosfolipidler ve kolesterol esterleri sentezlenir.
pBarsak mukoza hücrelerinden lipidlerin salgılanması
pTG ve kolesterol esterleri hidrofobik oldukları ve sulu ortamda kümeler oluşturdukları için bunların protein, fosfolipid ve serbest kolesterolün oluşturduğu ince bir tabaka tarafından çevrelenmiş lipid damlacıkları olarak paketlenmesi gerekir.
p
pBu tabaka çözünürlüğü artırır ve partikülü sağlamlaştırır.
p
p
pBu partiküller barsak mukoza hücrelerinden ekzositozla lenf sistemine, oradan da kana karışırlar.
p
pBunlar lenf sıvısına süt görünümü verdiklerinden dolayı bu lenf sıvısına şilo veya şilus adı verilir.
p
pBu partiküller de şilomikron olarak adlandırılır.
p
pNormal bir yemek sonrası kanda bir hiperlipemi görülür. 2. saatte maksimum olmak üzere 4-5 saat sürer.
p
pŞilomikronlar plazmaya bulanık görünüm verirler.
p
p
pHidrofobik lipidleri çevreleyen protein apo B-48’dir.
p
pBu protein, barsak mukoza hücreleri tarafından sentezlenir.
p
pBu protein sentezlenemezse TG’ler bu hücrelerde birikirler ve konjenital abetalipoproteinemi meydana gelir.
p
p
pDiyetle alınan lipidlerin dokular tarafından kullanılması
pŞilomikronlar içindeki TG’ler başlıca yağ dokusu ve iskelet kasında yıkılır.
p
pAyrıca kalp, akciğer, böbrek ve karaciğerde
p
pBaşlıca yağ ve kas hücreleri tarafından sentezlenip salgılanan lipoprotein lipaz enzimi TG’leri serbest yağ asitleri ve gliserole parçalar.
p
pLipoprotein lipaz periferik doku kapillerlerinin endotel hücrelerinin lüminal yüzeyine yerleşir.
pSerbest yağ asitlerinin akibeti
pDoğrudan kas veya yağ hücrelerine girebilirler.
p
pHücreler tarafından alınıncaya kadar kanda albumine bağlanarak taşınabilirler.
p
pBirçok hücre enerji elde etmek için yağ asitlerini okside edebilir.
p
pYağ hücreleri gerek duyulduğunda hidroliz olmak üzere yeniden esterleştirebilir.
pGliserolün akibeti
pHemen tek akibeti karaciğer tarafından gliserol 3-fosfata çevrilmektir.
p
pGliserol 3-fosfat da Dihidroksiaseton fosfata oksitlenir.
p
pDihidroksiaseton fosfat glikoliz ya da glikoneogeneze gidebilir.
pGeri kalan şilomikron bileşenlerinin akibeti
pTG’leri uzaklaştırılan şilomikron kalıntıları karaciğer tarafından alınır ve parçalanır.
p
pBu kalıntılar kolesterol esteri, fosfolipid, protein ve bir miktar TG içerirler.
p
pKolin, etanolamin gibi azotlu bazlar tekrar kullanılabilir.
p
pAilesel tip III hiperlipoproteinemi’de şilomikron kalıntılarının plazmadan temizlenmesinde bir kusur vardır.
p
p
p
p
p
pLipit yüzdesi yüksek, protein yüzdesi düşük olan lipoprotein düşük dansiteli olup
plipit miktarının azalması lipoprotein partikül büyüklüğünde azalmaya (dansite ­) yol açar
p
p
p12 h açlık sonrası serum elektroforezinde üç ana band gözlenir
p
p
p
nLDL, VLDL, HDL
p
p
p
p
p
  HDL;
n%55 protein (Apo A, C ve E)
n%2 serbest, %15 ester kolesterol
n%24 fosfolipid
n%4 oranında da TG  içerir
n
    KC ve ince barsakda sentezlenir
p

Bir Cevap Yazın