Metabolizma-Enerji Dengesi

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

 

Metabolizma-Enerji Dengesi
Klinik örnek
  • Boyu 160 cm, 80 kg. ağırlığında bir bayan son günlerde:
–yorgunluk ,
–biraz sık idrara çıkma
–ve iştah artışından şikayet ederek iç hastalıkları polikliniğine başvuruyor.
  • Vücut kitle indeksi (VKİ=kg. ağırlık/m2 boy) ölçüldüğünde 31,25 olduğu belirlenerek obezite tanısı konuyor.
  (VKİ ≥25-30=kilolu, VKİ ≥30=obez)
  • AKŞ analizi isteniyor, 128mg/dl olarak tespit ediliyor (70-110 normal), obeziteye bağlı insülin direncinin olabileceği söylenerek tedavi önerileri yapılıyor:
Önerilen Tedavi
Bazal metabolizması hesaplanarak diyetisyenden uygun diyet alması (proteinden biraz zengin), hafif egzersizler ile vücut ağırlığının %10’unu  6-8 haftada vermesi öneriliyor.
Altı hafta sonrası kontrole gelen hastanın VKİ= 27,3,
Açlık kan şekeri normal sınırlarda tespit edilirken, idrar ve şikayetlerinin kaybolduğu gözleniyor.
Diyete devam etmesi öneriliyor……
Metabolizma
Tanım: Organizmada yaşamın sürmesi için enerji     kullanımı, madde ve enerji dönüşümlerini kapsayan tüm kimyasal süreçler….
Hormonlar metabolik fonksiyonları düzenlerler.
tiroid hormonları (en önemlisi),
insülin, glukagon,
katekolaminler,
steroid hormonlar….
Bitmeyen enerji kaynağı: Güneş
Bitmeyen dönüşüm
Metabolizma iki kısımdır:
Anabolizma ve Katabolizma….
ANABOLİZMA  : Sentez; enerji gerektirir
Amino Asitlerden Proteinler
Glukozdan nişasta
KATABOLİZMA: Yıkım; enerji açığa çıkar
Proteinlerden Amino Asitler, Nişastadan  Glukoz
Bir örnek: Şeker Metabolizması
Metabolizmada temel fizyolojik süreçler
Eksojen ve endojen kaynaklardan enerji üretimi,
Fonksiyonel ve yapısal doku bölümlerinin sentezi,
Metabolik atık maddelerin uzaklaştırılması.
Enerji Üretimi
Besinlerden sağlanan kimyasal enerji, hücrelerde adenozin trifosfatın (ATP) yüksek enerjili fosfat bağlarında depo edilir.
  • Kaslarda “kreatin fosfat” önemli bir enerji deposudur.
  • Fizyolojik şartlarda bir ATP’ deki molekülün iki yüksek enerji bağından her biri, 12 kilokalori (Cal) enerji taşır.
Enerji  Tüketimi
Hareketsiz bir erişkin günde yaklaşık 1500-2000 Cal. harcar.
Bunun % 60-70’ i bazal metabolizma, % 18-25’ i fiziksel aktivite,   % 7-8’ si de ısı üretimi için kullanılır.
Çalışan veya egzersiz yapanlarda günlük enerji ihtiyacı 4000 kaloriyi geçebilir.
Kısa süreli yoğun egzersiz enerji tüketimini, bazal seviyenin 5-10 katı kadar artırabilir.
Enerji kullanımındaki farklılıklar
Nöronlar sadece glikoz ve yağ asitlerini kullanırlar, daima glikoza ihtiyaç duyarlar,
Eritrositler (mitokondri içermezler) ve renal tubüler hücreler  (düşük oksijenli ortamda işlev görürler) oksidatif mekanizmaları kullanmadan glikoza ihtiyaç duyarlar,
Kalp kası hücreleri yağ asitlerini tercih ederler.
Enerji birimi
Kalori: Birim zamanda organizmadan ısı şeklinde serbestlenen enerji birimi..
1 cal:    1 gr. suyun sıcaklığını bir derece yükseltmek için gereken ısı miktarı
1 Cal:  1000 cal (Cal= kilo kalori) = bir kg. suyun ısısını bir derece yükseltmek için gereken ısı miktarı
1 g karbonhidrat 4,1 ® 4 kcal
1 g protein 5,3 ® 5 kcal
1 g yağ 9,3 ® 9 kcal
Enerji dengesi
Alınan enerji kalori değeri enerji çıkışından az ise, (negatif denge) endojen depolardan kullanım olur.
–Sırasıyla önce glikojen, sonra yağlar ve proteinler katabolize edilir (hormon etkileri ), kilo kaybı olur.
Denge pozitif ise, enerji depolanması ve  kilo alımı söz konusudur.
  • Vital fonksiyonlar için günlük ortalama 1500 k.kal enerji (bazal değer) alınması gerekir.
Termodinamiğin birinci yasası
Alınan enerjinin en büyük kısmı ısıya dönüşür
Kalp kasılması ve damarlarda kanın sürtünmesi ısı oluşumuna neden olur
Kimyasal tepkimelerle ısı oluşur:
HCl salınımı (mide),
NaHCO3 salınımı (pankreas)
H+ + HCO3 (nötralizasyon) birleşimi ile ince bağırsakta ısı meydana gelir.
Karaciğer çok önemli düzeylerde ısı oluşturur.
Na-K ATPaz’lar ısı oluştururlar.
Enerji sentezi ve kullanımı
Metabolizma Hızı
Bazal Metabolizma Hızı
Bazal koşullarda vücudun enerji     tüketim hızı (hayatın metabolik maliyetini belirleme)
Direkt ölçüm: Kalorimetre ile …
İndirekt ölçüm: Respirometre inspirasyon-     ekspirasyon   havasının oksijen                        içeriği ölçümü ile..
 
1 L oksijenin ısı eşdeğeri 4.825 Cal
Metabolatör (respirometre)
Bazal Metabolizma Hızı Ölçümünde Bazal Şartlar
12 saat besin almamış olmalı (besinlerin spesifik dinamik etkisi)
Gece uykusu 6-8 saat olmalı (sempatik etki minimum olmalı)
Ölçüm öncesi egzersiz yapılmamalı (20 dakika yatar pozisyon)
Emosyonel faktörler uzak tutulmalı (sempatik aktivasyon    )
Oda ısısında yapılmalı (soğukta titreme ve ısı üretimi başlar, sıcakta terleme başlar)
Bazal Metabolizma Hızının Hesaplanması
                      O2/h x 4.825 Cal
  BMH =                                                                                       Vücut yüzeyi (m2)
Örnek: 15 x 4.825 / 1,5 m2 = 48.25 Cal/h/ m2
Bu değer;
genç erkeklerde ortalama 60 Cal/h/m2
genç kadınlarda ortalama 53 Cal/h/m2
Metabolizmayı Etkileyen Faktörler
     Fiziksel aktivitenin türü
    Cinsiyet – Yaş
    Açlık, iklim, uyku
    Çevre sıcaklığı – Vücut sıcaklığı
    Bazı hastalıklar
    Spesifik dinamik etki (=besinle uyarılan termojenez, besinin enerjiye   dönüşümü için zorunlu enerji tüketimi)
    Hormonların etkisi (T3-T4, BH, testosteron)
     Katekolaminler etkisiyle (kahverengi yağ doku) titremeye   bağlı olmayan termogenez    (Yüksek  leptinin şişmanlarda   hipotalamusu uyarması?)
  Aktivite türü  Cal/h
Uyku       65
 Oturma   100
 Ayakta  105
 Egzersiz (hafif)  170
 Egzersiz (orta)  450
 Yüzme  500
 Koşma  570
 Merdiven çıkma           1100
Günlük Aktivitenin etkisi
  70 kg. genç bir erişkin için;
Gün boyu hareketsiz yatarsa yaklaşık 1800 Cal tüketir.
Oturursa (gün boyu) + 200-300 kalori ilaveten tüketir,
Yemek yerse +200-300 Cal eklenir,
Yaş ve cinsiyete göre BMH

Besinlerin spesifik dinamik etkisi
(SDE)

Proteinlerin enerjiye dönüşümü için zorunlu enerji tüketimi (SDE) diğer besinlerden oldukça fazladır:
Protein alımı sonrası 100 Cal enerji elde etmek için 30 Cal enerji sarfı olmaktadır, (=20 g prot. alımı 7,5 g kh veya 3,5 g yağ yaktırır)
Bu değer kh. için 6 Cal, yağlar için 5 Cal .
1 g k.h ® 4 Cal
1 g prot. ® 5 Cal
1 g yağ ® 9 Cal
Çeşitli hormonların  bazal metabolik hızı artırma yüzdeleri
Metabolik hızı etkileyen faktörler
Egzersiz
Yaş
Cinsiyet (♂  , ♀??)
Hormonlar
Tiroid hormonu
Erkek Cinsiyet Hormonu
Büyüme hormonu
Adrenalin,   noradrenalin
Proteinlerin spesifik dinamik etkisi
İklim (çevre sıcaklığı artışı   )
Ateş
Uyku
Sempatik aktivite
Malnütrisyon
Hamilelik ve laktasyon
Hastalık-enfeksiyonlar
Metabolizma hızını nasıl yükseltelim?
(Nasıl zayıflanır)
Aç kalmak metabolizmayı yavaşlatır, az ve sık yemek metabolizma hızının artmasına yardımcı olacağından 5 – 6 öğünden oluşan beslenme şeklini benimsemek gerekir (Günde 5×300/500 kalorilik beslenme)
Ara öğünler : light süt / yoğurt / ayran, kepekli bisküvi, küçük sandviç, kuru veya taze meyveler…
Sabahları kalkar kalkmaz kahvaltı edilmelidir.
Susuz kalmak metabolizmanızı yavaşlatır ;  günde en az 8-10 bardak su içmeyi alışkanlık edinmeli.
Günlük 2 – 2,5 litre sıvı tüketimi  vücutta metabolik işlemlerde kullanılacağından önemlidir.
Çay, yeşil çay veya kahve içilmelidir.
İçeceklerinizi vücudun ısınmak için daha çok kalori yakması için bazen buzlu içmek öneriliyor.
B vitaminleri metabolizmanızı hızlandırır.
Nohut, hindi, dana eti, balık, tavuk, ton balığı, tahıllı gıdalar, mercimek, gibi protein içeriği yüksek besinler metabolizmayı çalıştıran gıdalar alınmalı..
Metabolizma hızını nasıl yükseltelim?
Beslenmede yağ miktarı sınırlandırılmalı, vücutta yağ yüzdesinin azalması – kas oranının artırılması metabolizma hızının artmasına sebep olur,
Yeterli protein tüketimiyle beraber haftada 3–4 kez 30–40 dk. yapılan düzenli tempolu egzersiz  metabolizmayı hızlandırır ve vücut kas kitlesinin artmasını sağlar (Günde 3 dakika fazladan yoğun bir tempoda çalışmak çok faydalı…..),
Acı kırmızı biber ve hardal tohumunun çok kalori yakmasını sağladığı biliniyor, (günlük 1 çay kaşığı hardal ve bir çay kaşığı acı sos tüketen kişilerin metabolizması daha hızlı çalışıyor???)……

Bir Cevap Yazın