Postür ve Hareketin Denetimi- Motor Korteks

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

 

POSTÜR ve HAREKETİN DENETİMİ
Dersin İçeriği
Beyin korteksinin lobları
Motor korteks, bölümleri ve işlevleri
Beyin korteksinin lobları ve birleştirme işlevleri
Frontal (önkafa) – İstemli hareketler, davranışlar, algılama
Parietal (yankafa) – Duyusal algılama
Oksipital (artkafa) – Görme
Temporal (şakak) – Koku, işitme ve tat duyuları…
Beyin Korteksi- Broadman Alanları
Beyin korteksinin fonksiyonları
MOTOR KORTEKS ve İSTEMLİ HAREKET
 Frontal lobların yaklaşık üçte birini işgal eden ve santral sulkusun önünde yer alan bölge
motor kortekstir.
Santral sulkusun arka tarafındaki alan,
motor aktivitelerin kontrolü için bir çok sinyali motor kortekse ileten alan
somatik duyu korteksidir.
Motor Korteks
Beyin korteksinde bulunan motor alanlar duyusal bilgileri kullanarak istemli hareketleri yönetirler.
İstemli hareketler, reflekslerden farklı olarak ön planlamayı gerektirirler ve içten gelen istekle başlatılırlar.
Bir motor alanın üç önemli özelliği vardır:
Diğer motor yapılara akson verir.
Çıkarılması hareketlerde yetmezliğe yol açar.
Uyarılması harekete sebep olur.
Motor Korteks
  İsteğimize bağlı olarak yapılan bir hareketi üç safhaya ayırabiliriz.
  Amaç ve hareket stratejisinin tayini
       Planlama
          İnici sistemler arasında koordinasyon
Øhangi kasların kullanılacağı,
Øhangi kasların antagonist olarak davranacağı
Øaktivite sonucu meydana gelecek olaylar tayin ve   tespit edilir.

Motor Korteks
Her bir safha beyin korteksinin ayrı bir bölgesi tarafından yönetilir.

  Bu bölgeler:
primer motor korteks,
premotor ve tamamlayıcı motor korteks
posterior parietal kortekstir.
Primer Motor Korteks
ØGyrus presentralistedir.
ØBrodmann’ın 4. alanı (M1)
ØBu bölgede her kas grubu belli alanlarda temsil edilir.
ØBurada herhangi bir nokta uyarılırsa kontralateral kaslar kasılır.
ØM1 nöronları farklı görevlerle ilgili kas gruplarınının hareketlerini temsil eder.
Primer Motor Korteks
  Primer motor korteks başlıca aferentleri:
vprimer duyu korteksi (SI, alan 3,2,1),
vsekonder duyu korteksi (SII),
valan 5 ve 7,
valan 6,
vtalamustan alır.
vSerebellum da hareket performansı ile ilgili bilgiyi primer motor kortekse gönderir.
Primer Motor Korteks
Başlıca eferent bağlantıları:
 
vkortikospinal traktus,
vdiğer kortikal alanlar,
vmotor kontrolde rolü olan nukleus ruber gibi bazı subkortikal nukleuslar,
vbazal gangliyonlar,
vserebelluma yansıyan beyin sapı nükleusları
Primer Motor Korteks
  Bir beyin cerrahı olan Wilder Penfield yeni uyarma tekniklerini kullanarak 1950 yılında insanda motor korteksteki temsil şeklinin haritasını yaptı.
Primer Motor Korteks
Penfield’e göre;
1.Presantral girusta vücud bölümleri belli bir sıraya göre temsil edilmektedir.
übaş santral sulkusun önünde ve fissura Sylvii’ye yakın bölgede,
ükollar onun üstünde
üdaha sonra gövde ve bacaklar gelmektedir.
  Bu temsilin
korteks üzerinde oluşturduğu hayali izdüşüme
motor homonkulus (küçük insancık anlamında) denir.
Primer Motor Korteks
  1. İnce ve ustalık gerektiren işlere ait kaslar (el ve yüz kasları gibi) büyüklüklerine oranla çok daha geniş bir alanda temsil edilmektedir.
Kortikobulbar yol ve kortikospinal yol
  Beyin korteksinden omuriliğe inen motor sinyallerin takip ettiği iki ana yol vardır:
  1. Kortikobulbar Yol
  (Kranyal sinirlerle ilgili)
  1. Kortikospinal Yol
  (Motor nöronlarla ilgili)
Kortikobulbar yol kraniyal sinirlerin nukleuslarındaki motor nöronlara gelen  liflerden oluşmuştur.
Kortikospinal yol da omurilik segmentlerindeki motor nöronları etkiler.
Her iki sistem, motor nöronları ya direkt ya da ara nöronlar yoluyla kontrol altında tutar.
Bu iki sistem retikülospinal ve rubrospinal yollar başta olmak üzere beyin sapı inici sistemlerini de etkiler.
  Ayrıca, inici beyin sapı sistemlerinde olduğu gibi, kortikospinal yolun iki alt birimi vardır:
 ventromedyal kol;
 aksial ve proksimal kaslara,
dorsolateral kol;
distal kaslara etki eder.
Kortikospinal yolaklar
Kortikospinal lifler medullada medulla piramitlerini meydana getirirler.
Bundan dolayı çoğu zaman piramidal yol terimi kortikospinal yolun eş anlamlısı olarak kullanılır.
Ancak, medulla piramitlerinden ayrılan çok sayıda lif beyin sapı nukleuslarına yayılır ve omuriliğe kadar inmezler.
  Onun için;
kortikospinal ve piramidal terimleri tamamen eş anlamlı terimler değillerdir.
Kortikospinal Yolak
Kortikobulbar yolak
Baş ve yüz kaslarının kontrolüyle ilgili olan kortikobulbar lifler beyin sapında bulunan kranyal sinirlerin motor ve duyu nukleuslarında sonlanırlar.
İnsanda kortikobulbar lifler ile motor trigeminal, fasiyal ve hipoglossal nukleuslar arasında direkt bağlantılar vardır.
Kortikobulbar yolak
Trigeminal motor nukleusa gelen lifler bilateraldir.
Her ne kadar fasiyal nukleusa gelen lifler de bilateral ise de, yüzün alt kısmındaki kasları innerve eden motor nöronlar daha çok kontralateral lif almaktadırlar.
Bundan dolayı;
  kortikobulbar liflerde tek taraflı lezyon olunca, karşı tarafta yüzün alt kısmındaki kaslarda zayıflık, yetmezlik ve felç görülür.
Kortikospinal ve inici beyin sapı nukleuslarında lezyon olduğunu anlamak çok kolaydır.
Lezyon olduğunda belirtilen yolların omurilik segmentlerine olan duraklatıcı veya kolaylaştırıcı etkileri kaybolur.
Neticede, kasların gücü, kasılma hızları ve kas tonusu azalır.
İnce ve ustalık gerektiren kas hareketleri yapılamaz.
İnsanda kortikospinal ve kortikobulbar liflerin;
 yaklaşık %31’i primer motor korteksten (Brodmann’ın 4. alanı) kaynaklanır.
Korteksin bu bölgesi düşük eşikli elektrik uyaranlarla uyarıldığında vücudun ilgili kısmında hareketler görülür.
Liflerin diğer %29’u motor korteksin önünde yer alan Brodmann’ın 6. alanın’dan başlar.
Geriye kalan %40’ı da postsentral girustaki pariyetal lobdan (Brodmann’ın 5., 7. alanları) ve primer somatik duyusal alanlan (Brodmann’ın 3, 1 ve 2. alanları) kaynaklanır.
Kortikospinal Sistemdeki Lezyonların Sebepleri
vasküler hastalıklar
orta serebral arterin,
vertebrobasiler arterin tıkanması
Tümörler,
Travma
Miyelin bozulmasına sebep olan hastalıklar
Üst ve alt motor nöronlar
Alt motor nöron hasarında görülen belirtiler
Tek kasta kas zayıflaması ve flaksid paralizi
Kasta atrofisi (kas hacminin azalması)
Fasikülasyon
Ayrıca etkilenen kaslarda tonus kaybı (hipotoni)
tendon refleksleri ya yoktur veya azalmıştır.
  Örnek hastalık; Amyotrofik lateral skleroz (Lou Gehring hastalığı): SOD-1 geninde mutasyon
Henry Louis “Lou” Gehrig
 (d. 19 Haziran 1903 – ö. 2 Haziran 1941),
ABD‘li beyzbol oyuncusu. 1920‘li ve 1930‘lu yıllarda ABD’deki Major League Baseball adındaki ulusal beyzbol liginde oynamıştır.
 Bazı kırdığı rekorlar nedeniyle kendisine demir at (orj: The Iron Horse) takma adı takılmıştır. Kırdığı bazı rekorlar günümüzde bile hâlâ geçerlidir, kısacası ondan sonra kimse rekorunu kıramamıştır.
New York City’nin yerlisi olduğundan dolayı, New York Yankees için oynamış, fakat kariyeri yakalandığı ALS hastalığı yüzünden bitmiştir.
ALS hastalığı günümüzde ABD’de Lou Gehrig’in hastalığı olarak da bilinmektedir.
Dr. Alper Kaya
  Aslında hastalığım nöro-müsküler hastalıklar grubundan olduğu için buraya yazdım. Çünkü hastalığım halk arasında “kas erimesi” olarak adlandırılıyor. Tıptaki adı ise ALS ( Amyotrofik Lateral Skleroz) ve motor nöron hastalığı olarak da biliniyor. Amerika’da bir zamanların ünlü beyzbol oyuncusu da bu hastalığa yakalanıp öldükten sonra Lou Gehrig hastalığı olarak da adı geçiyor. İlerleyici bir hastalık. Bu yüzden 15 sene önce yamaç paraşütü, dağcılık,yelkencilik vs yapabilen, gitar çalan bir engelliyken 5 yıl önce tekerlekli sandalye kullanan bir engelli ve bugün, solunum cihazına bağlı yaşayan, motorlu tekerlekli sandalye kullanan ve onscreen keyboard ile yazı yazan bir engelliyim. Artık hangi kategoriye girerim bilmiyorum 😉
  44 yaşında ve evliyim. Bir de 14 yaşında kızım var. Elimden geldiğince forumun geçmiş konularını okuyup yetişmeye alışıyorum.
Bu arada “aman doktor canım doktor, derdime bir çare” misali, kendi derdine çare bulamamış bir doktorum.
Hepimizin derdine çare bulunacağına gönülden inanıyorum, çare bulana dek mutlu bir hayat diliyorum.
Saygılarımla
ALS hastalarının birlikteliğini sağlamak amacıyla bir e-posta grubu kurduk (bkz: E-posta grubu)
Detaylı bilgiye aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz: ALS / MNH derneği: www.als.org.tr
Stephen Hawking
Stephen Hawking 1960’ların başında 21 yaşındayken tedavisi olmayan Amyotrofik lateral skleroz (ALS) hastalığına yakalandı. Motor nöronların zamanla yüzde seksenini öldürerek sinir sistemini felç eden; ancak beynin zihinsel faaliyetlerine dokunmayan bu hastalık, Hawking’i tekerlekli sandalyede yaşamaya mahkûm etti. Ünlü bilim adamı, 1985 yılından bu yana sesini de yitirmiş olduğu için, koltuğuna yerleştirilmiş, yazıları sese dönüştürebilen bilgisayarı sayesinde insanlarla iletişim kurabiliyor. Kuantum fiziği ve kara deliklerle ilgili iddialarıyla, bugün yaşayan bilim adamları arasında dünyada en çok tanınan isimdir. Kitapları, 40 dile çevrildi; evrenle ilgili çılgın teorik bilgilerini popüler hale getirmek için gereken maddi bağımsızlığı sağlayacak ve Cambridge Üniversitesi’ndeki uygulamalı matematik ve teorik fizik laboratuvarını geliştirecek kadar da sattı. Hawking, hastalığıyla gizemli bir kişilik oluşturmaktadır.
Üst motor nöron hasarında görülen belirtiler
Tek tek kasları değil kas gruplarını etkiler.
Atrofi nadirdir.
Fasikülasyon görülmez.
Spastisite
Hipertoni (pasif harekete direnç)
Çakı reaksiyonu
Derin tendon refleskleri artar
Babinski belirtisi

Premotor Alanlar
Motor hiyerarşinin dördüncü ve en yüksek seviyesi Brodmann’ın 6. alanında bulunan premotor alanlardır.
Premotor alanlar, kortiko-kortikal asosiyasyon lifleri vasıtasıyla prefrontal ve parietal kortekslere çok sıkı bir şekilde bağlıdır.
Premotor Alanlar
Premotor alanlar hareketin programlanmasından,
Uzayda hedefin tayin edilmesinden ve hareket yönünün seçilmesinden sorumludur.
Premotor sistemler esas olarak korteksi etkiler fakat beyin sapı ve spinal sistemleri de etkileyebilirler.
Premotor Alanlar
Øİstemli bir hareketi yapmadan (mesela bir objeye dokunmadan) önce sinir sistemimiz belli bir motor programı seçmek zorundadır.
Ø
ØBu programda, eli istenen duruma getirmek için;
  • harekete geçecek kaslar
  • aktivite sıraları,
  • her kasın ne kadar kasılması gerektiği belli olmalıdır.
Ø
ØBöyle bir motor programın genel olarak primer motor kortekste değil diğer üç önemli korteks alanında hazırlandığı sanılmaktadır.
ØBirbirleriyle karşılıklı bağlantıları olan bu alanlar şunlardır:
  1. Tamamlayıcı motor alan
  2. Premotor korteks
  3. Posterior parietal korteks
Tamamlayıcı motor alan (TMA)
Hemisferlerin medyal kısmında bulunan TMA;
    karmaşık hareketlerin önceden programlanmasıyla ilgilidir.
TMA’ı uyararak hareket elde edebilmek için uzun süreli ve daha şiddetli uyaranları kullanmak gerekir.
Tamamlayıcı motor alan
TMA kaba bir somatotopik organizasyona sahiptir.
Buna rağmen, uyaranlar;
 elin açılıp yumulması
vücudun oryantasyonu gibi oldukça karmaşık hareketlere sebep olur.
Genel olarak hareketler bilateraldir.
Proksimal kasların hareketini TMA’dan beyin sapına ve omuriliğe inen direkt aksonlar sağlar.
Distal kasların doğrudan doğruya değil primer motor korteks üzerinden etkilendiği sanılmaktadır. Çünkü, motor korteks çıkarıldığında tamamlayıcı motor alanın uyarılmasıyla distal kaslarda görülen hareketler artık gözlenemez.
Tamamlayıcı motor alan
Tek hücre kayıtları da hareketlerin kontrolünde TMA’ın çok global bir role sahip olduğunu göstermiştir.
Tamamlayıcı  motor alandaki bazı nöronlar her iki el hareket ettiğinde aktivite göstermektedir.
Tamamlayıcı motor alan
Tamamlayıcı motor alanın kompleks sıralı hareketlerin programlanmasında ve organizasyonunda rol oynadığına dair en önemli delilleri beyin kan akımını çalışan P. Roland elde etti.
Bir bölgede nöron aktivitesi artınca bölgeye olan kan akımı da artmaktadır.
Bu sonuçlar, tamamlayıcı motor alanın birbirini izleyen hareketleri programladığını göstermektedir.
  1. Brinkman maymunda TMA’da lezyon meydana getirildiğinde iki önemli yetmezlik gözlemlemiştir
Tamamlayıcı motor alan
Bir motor hareket öğrenilirken, öğrenme devam ettiği süre içinde TMA’da aktivite vardır.
Ancak, öğrenme ilerledikçe aktivite azalır.
Uzun süreli eğitim sonunda, hareket otomatik hale gelince TMA aktivitesi tamamen kaybolur.
Bu durumda TMA kontrolü primer motor kortekse devreder
Premotor korteks
Premotor korteks, pariyetal korteksin duysal bölgelerinden girdiler alır.
postür denetimiyle ilgili,
medulla spinalis ve beyin sapında retiküler formasyona,
motor kortekse (M1) yansır.
işlevi halen tam olarak anlaşılamamış ise de, planlanmış hareketin başlangıcında postürü ayarlamak ve kişiyi hareketi yapmaya hazır hale getirmekle ilgili olabilir.
Bu alan, pek çok hareket için vücudun yönlendirilmesinde ihtiyaç duyulan üst ekstremite kaslarının kontrolünde işe karışır.

Premotor korteks
Yüz ve ekstremiteler premotor alanların hepsinde ayrı ayrı temsil edilirler.
Primer motor alanın uyarılması belli bir eklemde, basit bir hareketi başlatırken,
premotor alanların uyarılması, çok sayıda eklemin görev aldığı karmaşık hareketleri doğurur.
Premotor korteksin dokunma ve diğer periferal uyaranlara karşı verilen cevabın hazırlanmasında rol oynadığını gösteren deliller de vardır.
Mesela, eğer insan veya maymunda premotor bölgede lezyon varsa dokunmayla ilgili çok sayıda istem dışı cevaplar serbestlenir.
Bunlardan en çok görüleni kavrama cevabıdır. Elin iç yüzüne dokunulduğunda kavrama hareketi görülür. Bazen de parmakların ekstensör kasları gerilir.

Posterior Parietal Korteks
Alan 7’de görme uyaranları, göz hareketleri ve diğer hareketle ilgili nöronların bulunduğu tespit edilmiştir.
Mesela, buradaki hücrelerden bazısı, gözler belli bir hedefe yönelik olarak hareket ederken veya etmeden önce
 deşarj yapar
fakat
spontan göz hareketleri esnasında veya karanlıkta deşarj yapmazlar.
Her iki göz aynı anda bir hedefe yöneltip ona ulaştığı an, el ile gözü koordine eden nöronların deşarj frekansı en yüksek seviyeye ulaşır.
Posterior Parietal Korteks
Parietal lobun posterior kısmındaki alan 5 de oluşan lezyonlar premotor kortekstekilere benzer sonuçlar doğururlar.
Her iki durumda, hayvan hareketlere ait doğru bir strateji tayin etmek için çevreden alınan karmaşık duyu informasyonundan faydalanmaz.
 Bu durum insanda frontal asosiyasyon veya parietal kortekste lezyon olduğu apraksia (belli hareketleri doğru olarak yapamama) durumlarına benzer.
Posterior Parietal Korteks
Böyle hastalar;
 çatal veya bıçakla yemek yeme,
bir kapıyı açma gibi basit hareketleri yapamazlar.
Kinestetik apraksia denen ve hem parietal hem de frontal bölgede lezyon olduğu anda görülen bir hastalıkta, hastanın hareketleri çevresindeki eşyalarla uyum göstermez. Hasta bir cisme uzanarak onu almaya çalışınca çoğu zaman bunu beceremez.
Posterior Parietal Korteks
Premotor korteks ile posterior parietal korteks arasında anatomik bağlantı olduğu için bu iki bölgedeki lezyonların sonuçları birbirine benzemektedir.
Hem deneysel hem de klinik çalışmalar, bir gayeye yönelik hareketleri doğuran duyu uyaranlarının manalandırılmasında posterior parietal korteksin önemli rolü olduğunu göstermiştir.

 

Bir Cevap Yazın