Vitamin ve Mineraller

Dosyayı isterseniz görüntüleyebilir isterseniz indirebilirsiniz.


GoogleDocs üzerinden indirmek için : İndir–Açılan sayfadan indirebilirsiniz–

Önizleme ;

VİTAMİNLER VE MİNERALLER
Vitaminler
Normal büyüme ve normal metabolizma için çok az miktarda gerekli olan organik besin maddeleridir.
Enerji sağlamazlar, metabolik reaksiyonlarda ko-enzim olarak görev yaparlar
Vücutta sentezlenmedikleri (ya da yetersiz miktarlarda sentezlenebildikleri) için mutlaka besinlerle alınmalıdırlar.
A, D ve B12 vitamini karaciğerde depolanır.
Bütün vitaminleri içeren besin maddesi yoktur, bundan dolayı dengeli beslenme vitamin açısından çok önemlidir.
İnsanda vitamin eksiklikleri,
Yetersiz alım
Barsak absorbsiyonundaki bozukluk
Ya da alınana oranla ihtiyacın artması sonucu meydana gelmektedir.
Örneğin; Çocuklarda, gençlerde ve özellikle kadınlarda gebelik ve laktasyon döneminde vitamin gereksinimi fazladır.
Organizmada vitamin eksikliği “hipovitaminoz” yada tam yokluğu “avitaminoz” olarak görülebilir
Birkaç vitaminin aynı zamanda yokluğuna ise “polivitaminoz“denir.
Primer vitamin eksikliği yetersiz ve dengesiz beslenme ile yakın ilişkili olduğu için
Ülkemizde ve hayat standardı yüksek ülkelerde ender olarak görülür.
Sekonder vitamin eksikliği bir hastalığın sonucu ortaya çıkar.
Vitaminler
Yağda eriyen vitaminler
A
D
E
K
Suda eriyen vitaminler
vitamin B1 (tiamin)
vitamin B2 (riboflavin)
vitamin B3 (nikotinik asit, niasin)
vitamin B5 (pantotenik asit)
vitamin B6 (piridoksin)
vitamin B12
Biotin (vitamin H)
Folik asit
vitamin C (askorbik asit)
Yağda eriyen vitaminler
A vitamini (retinol,  karotenler)
Hayvansal dokularda “retinol” şeklinde bulunur. Özellikle; karaciğer, balık yağı ve yumurtada bulunur
Bitkisel besinlerde A vitamini prekürsörü alfa ve beta karotenler bulunur ve karaciğerde A vitaminine dönüştürülürler.
Karotenler havuç, şalgam, ıspanak ve karnıbaharda bulunur.
Karaciğerde 5-12 aylık depo bulunur
Vitamin A nın biyolojik görevleri
Gözün “retinal” pigmentlerinin oluşturulmasında kullanılır.
Bu da, rodopsine dönüşerek karanlığa adaptasyonla ilgili fonksiyonu üstlenmiştir
Hücre büyümesi
Epitelyal hücre çoğalması ve gelişmesi
Antioksidan
A vitamin eksikliği
Gece körlüğü
Deride pullanma, akne
Epitelyal dokularda keratinizasyon
Gençlerde büyüme yetersizliği
Kemik ve diş gelişiminde yavaşlama
Üreme fonksiyonunda bozulma
Testiste germinal epitel atrofisi
Menstrual siklus bozulması
Konjuntivanın keratinizasyonu (kseroftalmi)
Korneada ülserasyonlar (keratomalasi)
Hasarlı epitelyal yapılarda enfeksiyon
A vitamini hipervitaminozu
Deri döküntüsü, kaşıntı
Başağrısı,
Bulantı,
Sarı deri,
Osteoporoz
D vitamini
D2 ve D3 vitamini olmak üzere iki tipi vardır
D2  vitamini, maya  ve mantarlarda ergosterolden (provitamin D2) UV ışık etkisiyle türemiş ergokalsiferol (Vitamin D2)
D3 vitamini, insan vücudunda  deri altındaki yağ dokuda kolesterolden sentezlenen  7-dehidrokolesterolden (provitamin D3) UV ışık etkisiyle türemiş kolekalsiferolün (Vitamin D3)
1a,25-dihidroksi vitamin D3 (aktif vitamin D3, kalsitriol)’e dönüştürülmüş şeklidir.
D vitamininin fonksiyonu
Vitamin D’nin genel etkisi, kalsiyum ve fosfatın organizmaya alınışını ve organizmada tutulmasını artırır
kalsiyum ve fosfatın kullanılması ile kemik mineralizasyonunu sağlar.
D vitamini başlıca, hayvansal kaynaklı gıdalardan sağlanır
Balık yağı, karaciğer, yumurta , süt ve peynirde bulunur
Karaciğerde 2-4 aylık depo vardır.
Büyüme çağındaki çocuklarda
Gebelikte
Laktasyon döneminde ihtiyaç artar
Günlük ihtiyacın bir bölümü güneş ışığı ile vucutta sentezlenir.
D vitamin eksikliği
Vitamin D eksikliğinin neden olduğu klinik durum, iskeletin gelişmesi döneminde raşitizm;
Raşitizm, kemik matriksinin minerilazasyonunun bozulması ile karakterizedir.
İskelet gelişimi tamamlandıktan sonra osteomalazidir.
Osteomalazide de kemik matriksinde düzensiz minerilazasyon bulunur.
D vitamini hipervitaminozu
Baş dönmesi
Baş ağrısı
Güçsüzlük
Bulantı, kusma
Hiperkalsemi
Uzun dönemde damar, kalp,  akciğer ve böbreklerde kalsifikasyona neden olur.
E vitamini
E vitamini etkisi veren bileşikler tokoferoller olarak bilinir.
6 farklı tokoferol bileşiği tanımlanmıştır
En yaygın ve biyolojik etkinliği fazla olan alfa tokoferoldür.
E vitamini;
Soya fasulyesi, mısır, pamuk yağı, yeşil yapraklı  sebzeler, yumurta ve ette bulunur.
E vitamininin fonksiyonu
E vitamini Antioksidan’dır. Hücreleri ve dokuları serbest radikallerden korur.
Sitokrom zincirinde elektron aktarılmasında kofaktördür.
Üreme sistemine olumlu etkileri vardır.
LDL kolesterolü düşürücü HDL yükseltici etkisi vardır.
Trombosit agregasyonunu inhibe eder.
Fibrinolitik  artiviteyi artırıcı etkisi vardır.
E vitamin eksikliği
Çocuklarda kas gelişiminde düzensizliklere neden olur.
Erkeklerde germinal epitelde dejenerasyonla steriliteye neden olur.
Kadınlarda düşüğe neden olabilir.
Anemi
Ataksi (kas koordinasyonu bozukluğu)
K vitamini
K vitamini, bitkilerde bulunan(yeşil yapraklı sebzeler) fillokinon (vitamin K1)
Bağırsak bakterileri tarafından sentez edilen farnokinon (vitamin K2 , menakinon),  olmak üzere iki şekilde bulunur.
Obstrüktif sarılıkta safra eksikliğine bağlı, ülseratif kolit ve diyare de emilimi azalır.
Vitamin K organizmada depo edilmez.
Vitamin K, pıhtılaşma faktörlerinden 2, 7, 9 ve 10 sentezinde rol oynar
Eksikliği de, Kanama eğiliminde artış
Fazlalığında; Anemi, gastrointestinal bozukluklar
Yağda eriyen vitamin eksiklikleri
Alımın az olması
Yağ alımının az olması
Yağ emiliminin az olması
Safra yapımı ve salgısı bozuklukları
Lipaz eksikliği
Sindirim kanalı bozuklukları
Sindirim kanalından atılımın artması
Spesifik taşıyıcı eksiklikleri
Suda eriyen vitaminler
Vitamin  B1 (Tiamin)
Kaynak: tahıllar, kuru yemişler, baklagiller, bezelye, et, süt ve yumurtada bulunur
Metabolik sistemlerde  aktif şekli“tiyamin pirofosfat”
Fonksiyonu:
Karbonhidrat ve aminoasit metabolizmalarında aldehit grubunun transferinde görev yapan bir koenzimdir.
B1 vitamini (Tiyamin) eksikliği
BERİBERİ
Merkezi ve periferik sinir sistemi lezyonları
polinörit
paralizi, kas güçsüzlüğü
Merkezi sinir sistemi nöronlarında kromatoliz ve şişme
Sinir lifi miyelin kılıflarında dejenerasyon
Kalp yetmezliği
Taşikardi
Ödem
İştah kaybı
Konstipasyon
Mide barsak atonisi
Vitamin  B2 (Riboflavin)
Et, süt, karaciğer,yumurta gibi hayvansal gıdalar ile yeşil yapraklı sebzelerde bulunur.
Riboflavin ısıya oldukça dayanıklıdır. Yiyeceklerin pişirilmesi ile etkisini kaybetmez. Ultraviyole tarafından bozulur.
Çok sayıda enzimde flavin mononükleotid (FMN) veya flavin adenin dinükleotid (FAD) şeklinde prostetik grup (ko faktör) olarak yer alır.
Vitamin  B2 (Riboflavin) eksikliği
Seboreik dermatit (deri iltihabı),
Keratokonjonktivit,
Atrofik glossit
Ağız köşesi çatlağı (ragadlar ,çeliozis) görülür.
Vitamin  B3 (Niasin, nikotinik asit)
Niasin;  et, karaciğer, bira mayası ve yer fıstığında bulunur
NAD+ ve NADP+ bileşikleri olarak çok sayıda oksidoredüksiyon reaksiyonlarında dehidrojenazların koenzimi olarak görev yaparlar
Niyasin eksikliği
İnsanda nikotinamid eksikliğinde derinin güneş gören yerlerinde   Dermatit,
                     Diyare
                     Demans ile karakterize (3D) PELLEGRA tablosu oluşur
Organizmada triptofandan niasin yapıldığı için, triptofandan fakir olan mısır ile beslenen toplumlarda da pellegra yaygın olarak görülür.
Vitamin B5 (pantotenik asit)
Karaciğer, et, süt, balık gibi hayvansal gıdalarla, kuru bakliyat ve yeşil sebzelerde bulunur
Enerji üretim reaksiyonlarında kritik rolü olan, koenzim A’nın (CoA×SH) yapısında yer alır.
Doğada yaygın olarak bulunduğundan ve bağırsak florası tarafından sentez edildiğinden insanlarda eksikliği  nadir görülür.
Pantotenik Asit Eksikliği
Karbonhidrat ve yağ metabolizmalarında bozulma
Büyüme gecikmesi
Üreme faaliyetlerinin engellenmesi
Tüylerde beyazlaşma, dermatit
Karaciğer yağlanması
Adrenal korteksde hemorajik nekroz
B6 Vitamini (Pridoksin)
3 temel formu; pridoksin, pridoksal ve pridoksamindir.
Aktif ko-enzim şekli “pridoksal fosfat” tır
Fonksiyonu:
Amino asit sentezindeki transaminasyonda koenzim olarak görev yapar
Maya, karaciğer, pirinç, kepek ve buğdayda, çeşitli sebzelerde bulunur.
Erişkin insanlarda vitamin B6 eksikliğine bağlı olarak oluşan spesifik hastalık sendromu bilinmemektedir.
Ancak tüberküloz tedavisinde kullanılan izoniazid verilmesiyle yan etki olarak vitamin B6 eksiklik belirtileri meydana gelebilir ki bunlar, mikrositer hipokrom anemi ve çocuklarda konvülziyonlardır.
B12 Vitamini (Siyanokobalamin)
Kaynak: yağsız et, karaciğer, böbrek, balık, yumurta, peynir ve  süt
Kobalt içeren “kobalamin”bileşikleridir
Karaciğerde 1-1.5 yıllık depo edilebilir.
Fonksiyonu
Büyümeyi hızlandırma
Eritrositlerin oluşum ve olgulaşmasında hızlanma
Hidrojen alıcısı ko-enzim olarak
Ribonükleotidin  deoksiribonükleotide  indirgenmesinde görev alır
B12 Vitamini (Siyanokobalamin) eksikliği
PERNİSİYÖZ ANEMİ
Genellikle intrensek faktör eksikliği
PERİFERİK NÖROPATİ
Medulla spinalis arka-yan kordonları sinir liflerinde demiyelinizasyon
Folik asit (Pteroilglutamik asit)
Karaciğer, bira mayası, yeşil yapraklı sebzeler, meyveler
Fonksiyonu:
Büyümeyi hızlandırma
Eritrositlerin büyümesi ve olgunlaşması
DNA sentezinde gerekli pürin ve timinlerin sentezi
Hidroksimetil ve formil grupları taşıyıcısı
Eksikliği
MEGALOBLASTİK ANEMİ
Nöral tüp defekti (fetal gelişim evresinde)
Biotin (vitamin H)
Peynir, et, karaciğer, maya, yumurta sarısı, ve sebzelerde bulunur
Barsakta bakteriler tarafından da sentezlenebilir
Pişmemiş yumurtadaki avidin  biotin ile birleşerek emilimini azaltır.
Fonksiyonu:
Karboksilasyon reaksiyonlarında karbon taşıyıcısı olarak  görev yapar
Hücre büyümesi ve çoğalmasında rol oynar
Saç, tırnak ve cilt sağlığı için gerekli vitamindir.
Eksikliği:
Seboreik dermatit
Enterit
Kas ağrısı
C Vitamini (AskorbikAsit)
C vitamini; Turunçgiller, çilek, brokoli, biber, ıspanak’ ta bulunur
Fonksiyonu
Tüm vücutta kollajenin normal sentezlenmesi
Hidroksiprolin oluşumunda, hidroksilasyonu hızlandıran prolil hidroksilaz’ın aktivasyonu
Demir emilimi
Adrenalin sentezi
Steroid yapımı
Safra asidi oluşumu
Kemik mineral metabolizması
C Vitamini (Askorbik Asit) eksikliği
SKORBÜT
Yara iyileşmesinde gecikme
Kemik büyümesinde duraklama, büyüme noktalarından kırılma
Kan damarlarında frajilite ; peteşi, purpura, hemoraji
Diş ve dişeti bozuklukları
Mineraller
Kalsiyum
Fonksiyonu
Kemik-diş oluşumu
Kan pıhtılaşması
Sinir iletimi
Kas kasılmasında görev alır
Ekstrasellülersıvıda
Artışı: kalpte sistolik eğilim, mental depresyon
Azalması: sinir liflerinde spontan deşarjlar ve tetani
Fosfat
Süt ürünleri, et, balık ve fındıkta bulunur
Fonksiyonu
Hücre içi ana anyonudur
ADP, ATP, Fosfokreatinin yapısında yer alır
Kemiklerde ve dişlerde kalsiyum fosfat şeklinde bulunur
Eksikliği
Osteoporoz
Metabolizma bozukluğu
Magnezyum
Tahıllarda, bir çok meyve ve sebzelerde bulunur.
Karbonhidrat metabolizması ile ilgili hücre içi enzimatik reaksiyonlarda katalizördür.
Ekstrasellüler 1,8-2,5 mEq/L
Artışı; sinir sistemi aktivitesi ve kas kasılmasını deprese eder
Azalışı; sinir sisteminde irritabilite artışı, periferik vazodilatasyon, akut MI, kardiyak aritmi
Demir
Karaciğer, yumurta sarısı,mercimek ve fındıkta bulunur.
Midede HCL asit, demir emilimini artırır.
Vücutta % 66 sı hemoglobinde bulunur gerisi, iskelet kası, karaciğer, dalak ve enzimlerde bulunur.
Fonksiyonu:
Hemoglobin, myoglobin gibi oksijen taşıyıcılarının yapısında,
Sitokromlarda görev alır.
Karaciğer, kemik iliğinde depo edilir.
Vücuttaki önemli Eser (iz) elementler
İYOT:
Tiroid hormonlarının sentezinde yer alır
ÇİNKO:
Karbonik anhidraz, Laktik dehidrojenaz, Peptidazlar dahil bir çok enzimin yapısında bulunur
Eksikliği; deri ülserleri, immün cevapların baskılanmasına ve hipogonadal cüceliğe yol açar.
FLOR:
Diş oluşumu ve çürüklerinin önlenmesinde rol alır
Aşırı flor alınması “florozis” yola açar dişte kalıcı lekelenmelere neden olur.

Bir Cevap Yazın